سمانه اسلامی ورکی
اعتکاف، آیینی کهن در سنت اسلامی است که با ریشه در قرآن و سیره پیامبر اکرم(ص) و اهلبیت(ع)، همچنان پاسخی روشن به نیاز معنوی انسان معاصر میدهد.
اعتکاف پیش از هر چیز، دعوت به درون است؛ فرصتی برای فاصلهگرفتن از اشتغالات روزمره و ایستادن در برابر خویشتن. معتکف در این خلوت نورانی، با توبه، دعا، تلاوت قرآن و تفکر، به بازخوانی مسیر طیشده زندگی میپردازد. امیرالمؤمنین علی علیهالسلام میفرمایند:
«مَنْ حَاسَبَ نَفْسَهُ رَبِحَ»؛ کسی که نفس خود را محاسبه کند، سود برده است.
اعتکاف، بستری عملی برای تحقق همین محاسبه است؛ پالایش روح از غبار غفلت و تمرین آگاهی نسبت به خویشتن و خداوند. در فضای مسجد، جایی که زمان رنگ دیگری میگیرد، انسان فرصت مییابد با خود صادق باشد و از نو تصمیم بگیرد.
اعتکاف تنها یک عبادت فردی نیست؛ بلکه پدیدهای اجتماعی با آثار عمیق فرهنگی و اخلاقی است. حضور مشترک مؤمنان در مسجد، بدون تمایز طبقاتی و اجتماعی، روح اخوت دینی را تقویت میکند و تمرینی عملی برای نظم عبادی جمعی به شمار میرود.
فقه شیعه نیز با تأکید بر برگزاری اعتکاف در مسجد جامع، بر همین بُعد اجتماعی تأکید دارد؛ چراکه مسجد در این ایام، از مکانی صرفاً عبادی فراتر رفته و به کانون تربیت اخلاقی جامعه تبدیل میشود. جایی که افراد، در کنار یکدیگر، سکوت، دعا و انضباط معنوی را تمرین میکنند.
یکی از سوءبرداشتها درباره اعتکاف، تلقی آن بهعنوان بریدن از جامعه است؛ حال آنکه فلسفه حقیقی این عبادت، آمادگی برای بازگشت آگاهانهتر به متن زندگی اجتماعی است. معتکف پس از پایان این خلوت معنوی، با دلی پاکتر، ارادهای استوارتر و نگاهی الهیتر به زندگی بازمیگردد.
اعتکاف، تجلی پیوند سهگانه «عبادت، آگاهی و مسئولیت» است. انسانی که از این خلوت بیرون میآید، اگر درست بهره برده باشد، نهتنها از جامعه فاصله نمیگیرد، بلکه مسئولانهتر در برابر خانواده، اجتماع و اخلاق جمعی ایفای نقش میکند.
در جهانی که مصرفگرایی و رقابت بیپایان، روح انسان را فرسوده کرده است، اعتکاف تمرینی عملی برای رهایی از اسارت دنیاست؛ نه ترک دنیا، بلکه آزادشدن از وابستگیهای افراطی آن. چند روز سکونت در مسجد، بدون تعلقات روزمره، به انسان یادآوری میکند که هنوز میتوان ساده زیست، عمیق اندیشید و صادقانه به خداوند بازگشت.
به گزارش ملکان اعتکاف جنبهای دیگر از سلوک بندگی است؛ فرصتی برای پرواز روح بهسوی کمال. آیینی که یادآوری میکند هنوز میتوان از هیاهوی دنیا فاصله گرفت و در سکوت، خود را دوباره پیدا کرد. شاید راز ماندگاری اعتکاف نیز همین باشد؛ خلوتی کوتاه که اثرش تا مدتها در زندگی میماند.
در نهایت، اعتکاف نه یک آیین مقطعی، بلکه مدرسهای فشرده برای خودسازی است؛ مدرسهای که فارغالتحصیلانش، اگر آموختهها را به زندگی بیاورند، میتوانند جامعهای اخلاقیتر، آرامتر و مسئولانهتر بسازند.
- نویسنده : سمانه اسلامی
