در حالی که انبارِ شالیکوبیها مملو از محصول است و کشاورزان برای نقدینگی، حاضر به فروش عمده با قیمتهای مصوب هستند، اما در ویترینِ خردهفروشیها، برنج با قیمتهایی عرضه میشود که هیچ سنخیتی با «سود متعارف» ندارد. گزارش میدانی ما از بازارهای عمده و خردهفروشی مازندران نشان میدهد که «گرانفروشی» جایگزین «مدیریت قیمت» شده و این تلاطم، هم سفره مصرفکننده را کوچک کرده و هم چرخِ تجارتِ شالیکار را به گل نشانده است
آنالیز قیمتها؛ از مزرعه تا ویترین
بررسیهای آماری نشاندهنده یک گسست جدی در زنجیره توزیع برنج است. طبق دادههای معاونت بازرگانی جهاد کشاورزی مازندران، برنج «طارم محلی» که شناسنامه کیفی این خطه است، در درب شالیکوبیها بهصورت عمده ۳۶۱ هزار تومان قیمتگذاری میشود. اما همین محصول پس از طی مسافتی کوتاه تا فروشگاههای زنجیرهای به ۴۶۰ هزار تومان و در کمال تعجب در مغازههای خردهفروشی به ۵۲۰ هزار تومان میرسد.
این شکاف قیمتی در ارقام پرمحصول مانند «فجر»، «شیرودی» و «ندا» نیز به وضوح دیده میشود؛ جایی که اختلاف قیمت میان عمدهفروشی و خردهفروشی گاه از مرز ۳۰ درصد عبور میکند. این اعداد نشان میدهند که میان تولیدکننده و مصرفکننده، لایهای از واسطهگری شکل گرفته که سودی فراتر از عرفِ بازار اسلامی و قوانین نظام صنفی را طلب میکند.
یکی از تبعات مستقیم این گرانی در خردهفروشی، ایجاد رکود در معاملات عمده است. صاحبان شالیکوبیها میگویند حدود ۳۰ درصد محصول سال جاری هنوز در انبارها مانده است. کشاورزی که برای معیشت و هزینههای کشت بعدی به نقدینگی نیاز دارد، ناچار است محصول خود را حتی بدون «بوجاری» با قیمتهای پایینتر به دلال عرضه کند، اما این کاهش قیمتِ درب کارخانه، هرگز به دست مصرفکننده نهایی نمیرسد. در واقع، بازار برنج با نوعی «تورمِ ناشی از توزیع» روبهروست، نه کمبود کالا.
معاونت بازرگانی جهادکشاورزی مازندران متوسط قیمت شیرودی و ندا به عنوان ارقام کیفی پرمحصول را در شالیکوبی ها به ترتیب ۲۷۸ هزار تومان و ۲۶۸ هزار تومان اعلام کرد، این ارقام در فروشگاههای زنجیرهای ۳۴۰ و ۳۱۵ هزار تومان است. اما همین ارقام در بازار خردهفروشی تا ۳۰ درصد بیشتر در حال عرضه است.
بررسی های میدانی از بازار برنج مازندران نشان میدهد به دلیل افزایش اختلاف قیمت ها در خرده فروشی، خرید و فروش عمده ای در شالیکوبی ها به ندرت انجام می شود.
طبق اعلام صاحبان شالیکوبی های مازندران در حال حاضر حدود ۳۰ درصد محصول برنج در شالیکوبی ها موجود است و شماری از کشاورزان که نیاز به نقدینگی داشته باشند محصول طارم خود را بدون بوجاری شده به صورت عمده ای تا ۳۸۰ هزار تومان می فروشند.
سرپرست معاونت توسعه بازرگانی و صنایع کشاورزی سازمان جهاد کشاورزی استان مازندران گفت: با اطمینان بخشی از وجود ذخایر کافی برنج، از شهروندان خواست تا موارد تخلف را به مراجع ذیصلاح گزارش دهند و تأکید کرد کارگروه تنظیم بازار به طور مستمر در حال رصد و برخورد با هرگونه بیقاعدگی است.
حسین اسلامی با بیان اینکه ذخایر برنج موجود است و هیچ مشکلی وجود ندارد بار دیگر از شهروندان درخواست کرد موارد تخلف را به اطلاع مراجع پیگیری و فرمانداران شهرستانها برسانند.
وی افزود: کارگروه تنظیم بازار با حضور کامل اعضا به طور دائم در حال رصد بازار است و با کوچکترین تخلف به صورت جدی برخورد خواهد کرد.
وی افزایش قیمت در خرده فروشی ها را بی انصافی در حق مصرف کنندگان توصیف کرد و بیان داشت: گرفتن سودهای غیر متعارف در بازار اسلامی صحیح نیست.
به گفته اسلامی قیمت انواع برنج های داخلی چه در بازار خردهفروشی عرضه می شود، تا ۳۰ درصد بیشتر از سودهای متعارف است. یعنی قیمت واقعی که در این بازار عرضه می شود باید در هر کیلو گرم ۴۰ تا ۵۰ هزار تومان کمتر باشد.
اهمیت ثبات در بازار برنج شمال زمانی روشن میشود که بدانیم مازندران با تنها ۲.۵ درصد اراضی کشاورزی کشور، ۱۱ درصد ارزش اقتصادی محصولات کشاورزی ایران را تأمین میکند. هرگونه تلاطم در قیمتگذاری برنج این استان، به سرعت به بازارهای پایتخت و سایر کلانشهرها سرایت کرده و موجبات تورم انتظاری را فراهم میآورد.
تحلیل وضعیت فعلی نشان میدهد که مشکل بازار برنج مازندران «تولید» نیست، بلکه «نظارت بر زنجیره پس از تولید» است.
- نویسنده : سمانه اسلامی
