تغییری که بهجای تکیه صرف بر محدودسازی مصرف یا خاموشی صنایع، بر بهینهسازی، ارتقای راندمان و اصلاح الگوی مصرف متمرکز شده است.
علی ربانی، مدیر بهینهسازی مصرف انرژی شرکت ملی صنایع پتروشیمی ایران، در نشست شورای اقتصادی مازندران با تشریح دستاوردهای این صنعت در حوزه مدیریت مصرف، تأکید کرد که صنعت پتروشیمی، برخلاف تصور عمومی، سهمی کمتر از ۱۰ درصد از مصرف گاز کشور دارد، اما در سالهای اخیر نقشی فراتر از سهم مصرفی خود در پایداری شبکه گاز ایفا کرده است.
ناترازی گاز، بهویژه در فصل زمستان، به یکی از چالشهای مزمن اقتصاد انرژی ایران تبدیل شده است. در شرایطی که مصرف بخش خانگی، تجاری و صنایع در روزهای سرد به بیش از ۶۰۰ میلیون مترمکعب در روز میرسد، فشار بر شبکه سراسری گاز، ناگزیر محدودیتهایی را برای صنایع و حتی نیروگاهها ایجاد میکند.
در این میان، صنعت پتروشیمی بهجای مطالبه سهم بیشتر، مسیر کاهش اتلاف انرژی را در پیش گرفته است. اجرای دهها طرح بهینهسازی و پیشبینی صرفهجویی ۲۶۰ میلیون مترمکعبی دیگر در سال جاری، نشان میدهد که این صنعت، بهتدریج به یکی از بازیگران کلیدی مدیریت تقاضای انرژی تبدیل شده است.
ربانی با اشاره به تأثیر محدودیتهای گازی بر تولید، از توقف سالانه تا ۸۰ روزه برخی واحدهای متانولی خبر داد؛ توقفهایی که نهتنها به کاهش تولید و صادرات منجر میشود، بلکه زنجیره اشتغال و ارزشافزوده را نیز تحت تأثیر قرار میدهد.
این واقعیت، بار دیگر ضرورت نگاه اقتصادی به مسئله انرژی را برجسته میکند. هر مترمکعب گاز صرفهجوییشده، به معنای استمرار تولید، حفظ اشتغال و کاهش هزینههای پنهان ناشی از خاموشی صنایع است.
یکی از نکات قابلتوجه در سخنان مدیر بهینهسازی مصرف انرژی شرکت ملی صنایع پتروشیمی، اشاره به جانمایی صحیح واحدهای پتروشیمی در دو دهه اخیر بود. استقرار بخش عمده این صنایع در مناطق تولید گاز، بهویژه خوزستان و بوشهر و قطبهای ماهشهر و عسلویه، موجب شده است حدود ۷۰ درصد گاز مصرفی آنها از همان مناطق تأمین شود.
این جانمایی، علاوه بر کاهش فشار بر خطوط انتقال، به افزایش پایداری شبکه گاز کشور کمک کرده و الگویی قابل تعمیم برای سایر صنایع انرژیبر محسوب میشود.
پتروشیمیها در سالهای اخیر، نقش خود را به درون واحدهای تولیدی محدود نکردهاند. مشارکت در پویش کاهش ۱۰ درصدی مصرف گاز و اجرای برنامههای آگاهیبخشی عمومی، بخشی از این رویکرد جدید است. کسب رتبه نخست مازندران در این پویش و ثبت کاهش ۴۱ میلیون مترمکعبی مصرف گاز، نمونهای از تأثیرگذاری این سیاستهاست.
بازگشت عواید صرفهجویی به جامعه، از طریق تأمین تجهیزات پربازده و اجرای پویش «نبض انرژی»، نشان میدهد که بهینهسازی انرژی میتواند همزمان منافع صنعتی و اجتماعی ایجاد کند؛ بدون آنکه به رفاه مردم لطمه بزند.
سرمایهگذاری برای بهسازی نیروگاه نکا و ارتقای راندمان آن، از دیگر محورهای مهم مطرحشده در این نشست بود. نیروگاهها، بهویژه در فصول گرم، از مصرفکنندگان عمده گاز هستند و افزایش راندمان آنها میتواند نقش تعیینکنندهای در کاهش مصرف سوخت و آلایندگی ایفا کند. تمرکز بر بهسازی، بهجای توسعه صرف ظرفیت، نشاندهنده تغییری تدریجی در نگاه سیاستگذاران انرژی به سمت «بهرهوری» است؛ نگاهی که در شرایط محدودیت منابع، اجتنابناپذیر به نظر میرسد.
ربانی، راهبرد عبور از چالش ناترازی انرژی را ترکیبی از حفظ تولید و ارتقای آگاهی عمومی دانست. به گفته او، کاهش چند درجهای دمای منازل و اصلاح رفتار مصرفی میتواند چند درصد از مصرف گاز کشور را کاهش دهد؛ رقمی که در مقیاس ملی، معادل خوراک چندین واحد صنعتی است.
این تأکید، نشان میدهد که مدیریت انرژی، صرفاً وظیفه صنعت یا دولت نیست و بدون مشارکت مردم، به نتیجه پایدار نخواهد رسید.
در کنار بهینهسازی مصرف، صنعت پتروشیمی به توسعه انرژیهای تجدیدپذیر نیز ورود کرده است. بهرهبرداری از بیش از ۴۰۰ مگاوات ظرفیت جدید تا پایان سال جاری و هدفگذاری هزار مگاواتی در افق بعدی، بیانگر تلاش این صنعت برای متنوعسازی سبد انرژی و کاهش وابستگی به گاز طبیعی است.
مجموع این اقدامات، تصویری از صنعتی ارائه میدهد که بهجای انتظار برای حل بحران از بیرون، خود را بخشی از راهحل میداند؛ مسیری که اگر تداوم یابد، میتواند الگویی مؤثر برای عبور اقتصاد ایران از چالش مزمن ناترازی انرژی باشد.
- نویسنده : سمانه اسلامی
