آمارهای اخیر از افزایش چشمگیر فعالیت قاچاقچیان چوب در قلب جنگلهای هیرکانی حکایت دارد؛ میراثی کهن که از عصر دایناسورها تا به امروز جان بدر برده، اما اکنون در برابر ولع سودجویان، نفسهایش به شماره افتاده است. گزارش امروز «ملکان » به بررسی ابعاد نگرانکننده غارت چوب در شمال کشور و شیوههایی میپردازد که قاچاقچیان را حتی از چشم تیزبین جنگلبانان نیز عبور میدهد.
جنگلهای هیرکانی صرفاً یک پوشش گیاهی نیستند؛ این منطقه یک «موزه زنده» با قدمتی بیش از ۴۰ میلیون سال است. حساسیت موضوع زمانی دوچندان میشود که بدانیم از ۵۵ هزار کیلومترمربع مساحت اولیه این جنگلها، تاکنون بیش از نیمی از آن نابود شده و تنها از ۱۰ درصد آن حفاظت مؤثری صورت میگیرد. هر درختی که در آمل یا ساری قطع میشود، نهفقط یک گیاه، بلکه بخشی از زنجیره زیستی گونههای نادری چون مرال، شوکا و اسبچه خزر است که در هیچ کجای دیگر جهان مشابهی ندارند.
آنچه در گزارشهای اخیر نهادهای متولی جلب توجه میکند، تغییر تاکتیک قاچاقچیان است. استفاده از خودروهای سواری با حضور اعضای خانواده برای عبور از ایستوبازرسیها، نشان از آن دارد که قاچاق چوب از یک اقدام فردی به یک «جرم سازمانیافته با پوششهای اجتماعی» تبدیل شده است.
از سوی دیگر، بازگشت به روشهای سنتی مانند استفاده از «دواب» (اسب و قاطر) در مناطق صعبالعبور، چالشی مضاعف برای یگان حفاظت ایجاد کرده است. حیواناتی که بدون نیاز به هدایت انسان مسیر بازگشت را میپیمایند، عملاً ردپای مجرمان را پاک کرده و کشف سرشاخههای اصلی را دشوار میکنند.
کشف ۱۰ مترمکعب چوب جنگلی در یک کارگاه غیرمجاز در آمل، نوک کوه یخی است که نشان میدهد تقاضای سیریناپذیر در بازارهای فرعی، محرک اصلی تولیدکنندگان غیرقانونی است. وقتی کارگاههای چوببری در سولههای مجزا به دپوی چوبهای ممنوعه نظیر «راش» و «توسکا» میپردازند، مشخص است که زنجیره نظارتی در بخش پسینی (پس از خروج از جنگل) هنوز با منافذ جدی روبروست. ۳۰۰ هزار هکتار عرصه تحت نظارت در شهرستانی مانند آمل، به ازای هر جنگلبان مساحتی فراتر از توان نظارتی استاندارد ایجاد کرده که خود به خود، حاشیه امنی برای متخلفان میسازد.
زمستان؛ فصلی برای غارت
برخلاف تصور عمومی که سرما را مانع فعالیت میداند، قاچاقچیان از خلوتی جادهها و سکوت جنگل در روزهای برفی به عنوان یک فرصت طلایی استفاده میکنند. افزایش ۲۰ موردی دستگیریها در نیمه اول بهمنماه، نشاندهنده آن است که زمستان امسال برای هیرکانی، فصلی داغ و پرمخاطره است.
جنگلهای شمال ایران با روشهای سنتی و تعداد محدود نیروهای حفاظتی، بیش از این تابِ حملات شبانه و سازمانیافته را ندارند. راهکار اساسی، گذار به «حفاظت هوشمند» از جمله استفاده از پایشهای ماهوارهای، پهپادهای حرارتی و نصب دوربینهای دید در شب در گلوگاههای جنگلی است.
علاوه بر این، سختگیری در قوانین مجازات قاچاق چوب و نظارت دقیقتر بر کارگاههای نجاری و صنایع چوب، میتواند انگیزه اقتصادی این غارت را بخشکاند. نباید اجازه داد میراثی که میلیونها سال از حوادث زمینشناسی جان به در برده، در عرض چند دهه به دست ارههای برقی سپرده شود. هیرکانی، ریه ایران است؛ بگذاریم نفس بکشد.
- نویسنده : سمانه اسلامی
