به گفته مدیرکل میراثفرهنگی، گردشگری و صنایعدستی مازندران، این آثار پس از طی مراحل کارشناسی و طرح در شورای ثبت، بهعنوان بخشی از هویت تاریخی استان در فهرست آثار ملی کشور جای گرفتند.
در میان آثار ثبتشده، کاخ تمیشان در شهرستان نور جایگاهی ویژه دارد؛ بنایی که بیانگر اهمیت تاریخی این منطقه در ادوار گذشته است و میتواند بهعنوان یکی از ظرفیتهای گردشگری فرهنگی غرب مازندران مورد توجه قرار گیرد.
در چالوس نیز مجموعه ویلاهای جنگلبانی چالوس به ثبت ملی رسید؛ نمونهای شاخص از معماری سازمانی مرتبط با مدیریت منابع طبیعی در دوره معاصر. این ثبت نشان میدهد میراث اداری و سازمانی نیز بخشی از حافظه تاریخی یک سرزمین محسوب میشود.
حافظه آموزش و دین در فهرست ملی
در حوزه میراث فرهنگی-آموزشی، مدرسه سقاباشی در بابل بهعنوان نمادی از پیشینه آموزشی منطقه ثبت شد؛ بنایی که میتواند روایتگر بخشی از تاریخ تحولات اجتماعی و فرهنگی این شهرستان باشد.
همچنین مسجد صبوری در قائمشهر با عنوان پرونده مرتبط با انقلاب اسلامی در فهرست آثار ملی قرار گرفت؛ اقدامی که نشاندهنده توجه به نقش فضاهای مذهبی در تحولات سیاسی و اجتماعی معاصر استان است.
از مهمترین آثار ثبتشده، کارخانه اشباع و تراورس شیرگاه است؛ مجموعهای صنعتی که نقش مهمی در پشتیبانی از زیرساختهای ریلی کشور و توسعه اقتصادی منطقه داشته است. ثبت این اثر بیانگر رویکرد جدید در توجه به میراث صنعتی بهعنوان بخشی از تاریخ توسعه و مدرنیزاسیون ایران است.
میراث صنعتی در سالهای اخیر جایگاه ویژهای در سیاستهای حفاظتی پیدا کرده، چرا که این بناها نهتنها ارزش معماری دارند، بلکه حامل روایتهای کار، تولید و تحول اقتصادیاند.
با ثبت این آثار در فهرست ملی، هرگونه دخل و تصرف، تخریب یا تغییر کاربری بدون مجوز قانونی ممنوع میشود و امکان بهرهمندی از حمایتهای حفاظتی، مرمتی و حتی اعتبارات ملی فراهم میآید. همچنین این ثبت میتواند زمینهساز تعریف کاربریهای فرهنگی و گردشگری متناسب با شأن تاریخی بناها باشد.
اما تجربه سالهای گذشته نشان داده است که ثبت ملی، اگر با برنامه مرمت، تأمین اعتبار و مشارکت اجتماعی همراه نباشد، بهتنهایی تضمینکننده حفاظت پایدار نخواهد بود.
ضرورت نگاه راهبردی
مازندران با تنوعی کمنظیر از میراث طبیعی، تاریخی و صنعتی روبهروست. ثبت آثار جدید، اگر در قالب یک نقشه راه گردشگری فرهنگی تعریف شود، میتواند به توزیع متوازن گردشگر در استان کمک کند؛ بهویژه در مناطقی که تاکنون کمتر مورد توجه قرار گرفتهاند.
در عین حال، حفاظت از این بناها نیازمند همراهی دستگاههای اجرایی، شهرداریها، شوراهای محلی و مهمتر از همه، مردم است. تجربه جهانی نشان میدهد زمانی که جامعه محلی خود را ذینفع و مالک معنوی یک اثر بداند، روند حفاظت پایدارتر خواهد بود.
ثبت ملی این شش اثر، تنها یک اقدام اداری نیست؛ بلکه تأکیدی دوباره بر این واقعیت است که هویت یک استان در لایههای مختلف تاریخی، آموزشی، مذهبی و صنعتی شکل میگیرد. از کاخ و مدرسه گرفته تا مسجد و کارخانه، هر یک روایتی از گذشتهاند که باید برای آینده حفظ شوند.
اکنون چالش اصلی، عبور از مرحله ثبت به مرحله احیا و بهرهبرداری مسئولانه است؛ مسیری که اگر با برنامهریزی دقیق دنبال شود، میتواند هم حافظ میراث باشد و هم موتور محرک توسعه فرهنگی و گردشگری مازندران.
- نویسنده : سمانه اسلامی
