اما اینبار، روایت «تِلار» و «تجن» متفاوت نوشته شد. با وجود آنکه حجم سیلاب جاری شده در بستر این دو رودخانه حیاتی استان، حدود دو برابر بیشتر از سیلهای مخرب سالهای ۱۴۰۰ و ۱۴۰۲ بود، اما مهندسیِ بهنگام رودخانهها اجازه نداد حتی قطرهای از این سیلاب خروشان از حریم قانونی رودخانه فراتر رود.
هنوز خاطره آبان ۱۴۰۰ و خسارات سنگین طغیان رودخانه تلار به روستاهای گالشکلا و پارومحله و یا سیلاب دی ماه ۱۴۰۲ در پاییندست تجن از یادها نرفته است. در آن سالها، سیلابی با دبی ۱۷۰ متر مکعب بر ثانیه کافی بود تا زندگی صدها خانوار زیر آب برود. اما شب گذشته، عددها روایت دیگری داشتند.
طبق آمارهای شرکت آب منطقهای مازندران، پیک سیلاب رودخانه تجن در شامگاه ۲۶ بهمن به عدد خیرهکننده ۳۸۲ متر مکعب بر ثانیه رسید؛ یعنی ۲.۳ برابر بیشتر از سیلابی که دی ماه سال گذشته به روستاهای «پنبه چوله» و «مرزرود» خسارت زده بود. در رودخانه تلار نیز، در حالی که سیلاب ۱۷۰ تایی سال ۱۴۰۰ فاجعهآفرین شده بود، شب گذشته سیلابی با قدرت ۲۶۸ متر مکعب بر ثانیه بدون کوچکترین خسارتی به سمت دریا هدایت شد.
کلید معمای مهار سیل؛ لایروبی و بازگشایی به موقع*
پرسش اصلی اینجاست: چگونه سیلابی که دو برابر قدرتمندتر از سیلهای قبل بود، رام شد؟ حیدر داوودیان، مدیرعامل شرکت آب منطقهای مازندران در گفتوگوی اختصاصی با ما، پاسخ را در «مدیریت پیشگیرانه» میداند. او میگوید: «اقدام مستمر در بازگشایی بستر، لایروبی و ساماندهی نقاط حادثهخیز در دو سال اخیر، ضریب وقوع خسارت را به شدت کاهش داده است. آنچه شب گذشته اتفاق افتاد، خروجی همین پروژههای ایمنسازی بود.»
وی افزود: «در سالهای اخیر با تغییرات اقلیمی و تکرار سیلابها مواجه هستیم؛ لذا تمرکز ما بر لایروبی نقاطی بود که سابقه طغیان داشتند. نتیجه این شد که شب گذشته ۳۸۲ متر مکعب آب در هر ثانیه از بستر تجن عبور کرد، اما از دیوارههای رودخانه خارج نشد.»
گزارشهای میدانی نشان میدهد که عملیات آزادسازی ۱۰۸ هزار متر مربع از بستر تصرف شده رودخانه تجن و بازپسگیری حریم تلار در منطقه بابلسر، نقش کلیدی در ایجاد بزرگراهی برای عبور سیلاب داشته است. اگر این بازگشاییها صورت نمیگرفت، امروز به جای گزارشِ «مهار سیل»، باید آمارِ «خسارت به باغها و واحدهای تجاری بهنمیر و ساری» را ثبت میکردیم.
سیل ۲۶ بهمن مازندران نشان داد که هزینه برای لایروبی و ساماندهی رودخانهها، در واقع سرمایهگذاری برای جلوگیری از خسارات هزار میلیاردی به زیرساختها و معیشت مردم است. عبور بیخسارت میلیونها متر مکعب سیلاب از دل مناطق مسکونی، ثمره جدی گرفتن هشدارهای اقلیمی و تلاشهای مهندسی در فصلهای آرام سال بود. مازندران شب گذشته ثابت کرد که میتوان با طبیعت همزیستی کرد، مشروط بر آنکه «حریم» آن را محترم بشماریم و مسیر حرکتش را هموار کنیم.
- نویسنده : سمانه اسلامی
