جنگلها و رودخانههای مازندران، میراثی که باید امانتدار آن برای نسلهای بعد بود، زیر بار سنگین دفن غیراصولی زباله نفسشان به شماره افتاده است. اما خبرهای رسیده از میانه استان، حکایت از یک چرخش استراتژیک دارد. بازدید سرزده استاندار مازندران از سایت پسماند قائمشهر و رونمایی از نقشهراهی جدید، نشان میدهد که دولت چهاردهم به دنبال آن است تا معضل زباله را از یک «بحران مزمن» به یک «فرصت اقتصادی» در قالب اقتصاد چرخشی تبدیل کند.
وقتی مهدی یونسی رستمی، استاندار مازندران، بدون هماهنگی قبلی راهی سایت پسماند قائمشهر میشود، پیامی روشن به بدنه اجرایی استان مخابره میکند: «زمان برای آزمون و خطا تمام شده است.» این حضور میدانی، در کنار معاون عمرانی و فرماندار منطقه، نشاندهنده آن است که مدیریت پسماند دیگر یک موضوع خدماتی ساده نیست، بلکه یک «پروژه حیاتی و امنیتی» برای حفظ سلامت عمومی و اکوسیستم منطقه محسوب میشود.
استاندار در این بازدید با تأکید بر لزوم نگاه علمی، پروژهای را کالبدشکافی کرد که قرار است بار زباله پنج شهرستان بزرگ (قائمشهر، سوادکوه، سوادکوه شمالی، جویبار و سیمرغ) را به دوش بکشد.
قلب تپنده این تحول، احداث ۱۱ هزار مترمربع سوله تخصصی در فاز تخمیر و هوادهی است. این عدد تنها یک شاخص عمرانی نیست؛ بلکه به معنای افزایش ظرفیت پردازش سایت به ۵۰۰ تن در روز است. تا پیش از این، بخش بزرگی از زبالههای این پنج شهرستان به صورت سنتی دفن یا رها میشد، اما با تکمیل این سولهها، چرخه پردازش و تبدیل زباله به کمپوست، وارد فاز صنعتی و استاندارد میشود.
نکته امیدوارکننده دیگر، ورود تجهیزات نوین تصفیه شیرابه است. شیرابه، زهر کشندهای که سالهاست به رگهای زیرزمینی مازندران نفوذ کرده، اکنون با تکنولوژیهای جدید مهار خواهد شد تا سایت قائمشهر به یک مجموعه «دوستدار محیطزیست» تبدیل شود.
تحلیلگران معتقدند موفقیت قائمشهر میتواند چراغ راه کل استان باشد. نگاهی به تجارب موفق در کشورهایی همچون آلمان و ژاپن و حتی مدلهای داخلی در اصفهان و گلستان نشان میدهد که مدیریت پسماند تنها با «سازه فیزیکی» حل نمیشود. استفاده از مدلهای مشارکت عمومی-خصوصی (PPP) و استقرار سیستمهای هوشمند نظارت بر پسماند، حلقههای مفقودهای هستند که استاندار مازندران بر آنها تأکید دارد.
هدف، رسیدن به نرخ بازیافت حداکثری و حداقلسازی دفن است؛ مسیری که در آن زباله نه به عنوان یک «دردسر»، بلکه به عنوان «طلای کثیف» و ماده اولیه صنایع بازیافت نگریسته میشود.
یکی از چالشهای همیشگی در مازندران، جزیرهای عمل کردن شهرستانها در بحث زباله بوده است. پروژه قائمشهر با پوشش پنج شهرستان، نمادی از «مدیریت یکپارچه منطقهای» است. عبدالرضا دادبود، معاون عمرانی استانداری، با اشاره به شتاب فعالیتهای حصیربافی، آرماتوربندی و قالببندی در سایت، معتقد است که این هماهنگی بینبخشی میتواند نرخ بازیافت استان را به شکل چشمگیری جابهجا کند. این همگرایی، هزینههای تمامشده مدیریت پسماند را کاهش داده و توجیه اقتصادی طرحهای بازیافت را دوچندان میکند.
واقعیت آن است که مردم مازندران از «وعدههای بیسرانجام» در حوزه زباله خستهاند. اما تفاوت پروژه فعلی با طرحهای گذشته، در پیوند زدن «تکنولوژی»، «نظارت مستمر میدانی» و «مشارکت مردمی» است. تکمیل سایت قائمشهر تنها ساخت یک کارخانه نیست؛ بلکه تغییر یک رویه غلط چندینساله است.
اگر این طرح طبق زمانبندی به بهرهبرداری کامل برسد، نهتنها معضل زباله در قلب استان حل میشود، بلکه اشتغال پایداری در حوزه بازیافت ایجاد شده و کیفیت زندگی ساکنان پنج شهرستان ارتقا مییابد. مازندران امروز در یک پیچ تاریخی قرار دارد: انتخاب بین ادامه دفن سنتی و نابودی میراث طبیعی، یا گام نهادن در مسیر مدیریت علمی. شواهد نشان میدهد که اراده عالی دولت در استان، گزینه دوم را با تمام قدرت برگزیده است.
- نویسنده : سمانه اسلامی
