استان مازندران با داشتن رتبه نخست کشور در تعداد «رقبات وقفی» و رتبه سوم در «تعداد موقوفات»، اکنون در حال تبدیل این داراییهای ساکن به یک «شبکه حمایتی پویا» است. از تجهیز اتاقهای عمل بیمارستانها با دستگاههای پیشرفته تا حمایت از شرکتهای دانشبنیان و خرید تبلت برای دانشآموزان کمبرخوردار؛ وقف در مازندران دیگر یک «یادگار تاریخی» نیست، بلکه به یک «سرمایهی جاری» تبدیل شده است که مستقیماً در کیفیت زندگی مردم اثر میگذارد. این گزارش بررسی میکند که چگونه مدیریت جدید اوقاف، وقف را از «دفاتر اداری» خارج کرده و به «بستر خدمات اجتماعی» تبدیل کرده است.
۱. مدیریت هوشمند؛ از سنددار کردن تا افزایش عواید
سرمایهی عظیم وقفی زمانی اثر میکند که «شفاف» و «قانونی» باشد. حجتالاسلام ابراهیم حیدریجناسمی، مدیرکل اوقاف و امور خیریه مازندران، از یک تحول ساختاری سخن میگوید: سنددار کردن ۷۵ درصد از موقوفات استان و بروزرسانی ۱۳۶ هزار سند اجاره. این یعنی خروج از فضای ابهام و ورود به فضای مدیریت مدرن. نتیجه این شفافیت، افزایش عواید موقوفات بوده است که حالا این مبالغ، به جای انبار شدن، در مسیر «امینانه نیات واقفان» هزینه میشود.
۲. وقف در خدمت سلامت؛ از اتوکلاو تا بیمارستان سرطان
بزرگترین اثر این تحول را باید در بخش سلامت دید. عواید موقوفات در مازندران اکنون به معنای خرید تجهیزات حیاتی است. دستگاههای پیشرفتهای چون «الکتروسرجری، برونکوسکوپ، دیالیز، ونتیلاتور، سونوگرافی و امآرآی» از محل این عواید خریداری و به بیمارستانهای استان اهدا شده است. اوج این رویکرد، احداث «بیمارستان فوق تخصصی سرطان در چالوس» است که بر اساس نیت خیرخواهانه مرحومه خلعتبری و با تکیه بر عواید موقوفات وی در تهران اجرا میشود. این یعنی وقف، مرزهای جغرافیایی را رد کرده تا سلامت مردم مازندران را تضمین کند.
۳. انقلاب در آموزش و تکنولوژی؛ وقفِ دیجیتال
وقف در مازندران حالا به سراغ «تبلت» و «شرکتهای دانشبنیان» رفته است. توزیع ۳۰۰ تبلت و ۵ هزار بسته تحصیلی برای دانشآموزان نیازمند، نشان میدهد که وقف در حال مبارزه با «شکاف دیجیتال» است. همچنین، واگذاری پاساژ موقوفه امام رضا در آمل به «پارک علم و فناوری» برای حمایت از شرکتهای دانشبنیان و افتتاح کارگاه آموزشی موقوفه مرحوم دکتر علینقی کنی در قائمشهر با سرمایهگذاری ۱۰.۵ میلیارد تومانی، ثابت میکند که وقف اکنون در خدمت «علم و تخصص» است.
۴. اقتصاد فعال؛ از برنج و مرکبات تا گردشگری
وقف در مازندران تنها در تجهیزات خلاصه نمیشود، بلکه در «تولید» نیز نقشآفرین است. مدیریت مستقیم ۳۰۰ هکتار و غیرمستقیم بیش از ۱۰۰۰ هکتار از اراضی کشاورزی وقفی در تولید برنج و مرکبات استان، یعنی وقف در حال تقویت امنیت غذایی است. از سوی دیگر، اجرای ۶۰ پروژه عمرانی با اعتبار ۸ هزار میلیارد ریال و احداث ۳۰۰ واحد مسکونی در اراضی وقفی، نشان میدهد که این سازمان در حال تبدیل زمینهای بلااستفاده به l«پروژههای اقتصادی و مسکونی» است.
۵. انسانیت در اولویت؛ از ویلچر تا خدمت به زائران
در نهایت، وقف در مازندران به «سرمایهی عاطفی» تبدیل شده است. اجرای «طرح شمیم خدمت» برای توانمندسازی زنان سرپرست خانوار و خرید دهها ویلچر برای جانبازان و ضایعهنخاعیان، چهرهی انسانی این سازمان است. این زنجیره مهر، حتی تا خارج از کشور ادامه دارد؛ جایی که مواکب اوقاف مازندران در سامرا و نعمانیه، روزانه به ۵ هزار زائر در پیادهروی اربعین خدمترسانی میکنند.
تجربهی مازندران، مدل جدیدی از «سرمایهگذاری اجتماعی» است. وقتی وقف بتواند همزمان بیمارستان بسازد، دانشآموز را تجهیز به تبلت کند، کشاورزی را رونق ببخشد و از معلولان حمایت کند، یعنی از یک «دارایی تاریخی» به یک «سرمایه فعال» تبدیل شده است. این مسیر ثابت میکند که اگر مدیریت با «شفافیت» و «نیازسنجی» همراه شود، وقف میتواند یکی از قدرتمندترین ابزارهای توسعه در استان باشد.
- نویسنده : سمانه اسلامی
