این دقیقاً همان موضوعی است که مسعود حمزهای، مشاور معاون وزیر راه و شهرسازی، در نشست تخصصی بابلسر به آن هشدار داد. «تراکمفروشی خارج از چارچوب ضوابط»، پدیدهای است که میتواند تمام برنامهریزیهای بلندمدت شهری مازندران را به بازی بگیرد. این گزارش بررسی میکند که چرا تصمیمات «کمیسیون ماده ۵» نباید به ابزاری برای دور زدن طرحهای جامع تبدیل شوند و چرا خط قرمزهای شهرسازی نباید با تصمیمات موردی رنگ ببازند.
تراکمفروشی؛ وقتی «پول» بر «طرح» غلبه میکند
تراکمفروشی در واقع یعنی اجازه دادن به سازندگانی برای ساخت متراژ بیشتر یا طبقات بیشتر از آنچه در طرح جامع شهر پیشبینی شده است. مسعود حمزهای صراحتاً هشدار داد که شهرداریها نمیتوانند بدون طی فرآیند قانونی و بدون تایید مراجع ذیصلاح، نسبت به فروش تراکم اقدام کنند. مشکل اینجاست که وقتی تصمیمات «موردی» جایگزین «برنامهریزی بلندمدت» شود، شهر با بحرانهای ترافیکی، کمبود فضای سبز و فشار بر زیرساختها (مانند آب و برق) مواجه میشود. در واقع، تراکمفروشی غیرقانونی، نوعی «تخریب سیستماتیک» شهر در پوشش توسعه است.
در نظام شهرسازی، کمیسیون ماده ۵ برای حل مشکلات اجرایی ایجاد شده است، اما وقتی تصمیمات این کمیسیون با «مغایرت اساسی» در طرح جامع باشد، باید به مرجع بالاتر ارجاع داده شود. نکته کلیدی در سخنان مشاور معاون وزیر راه این بود که «خط قرمزها» نباید نادیده گرفته شوند. اگرچه او تأکید کرد که هر شهر ویژگیهای خاص خودش را دارد و نمیتوان یک خط قرمز یکسان برای همه شهرها کشید، اما این به معنای «آزادگی مطلق» برای شهرداریها نیست. تفاوت ظرفیت هر شهر باید در «طرح جامع» همان شهر تعریف شود، نه در تصمیمات لحظهای و موردی.
یکی از چالشهای بزرگ در مدیریت شهری مازندران، تضاد میان «برنامهریزی کلان» و «اجراهای خرد» است. حمزهای هشدار داد که جزئینگری بیش از حد یا تغییرات بدون پشتوانه قانونی، مسیر توسعه پایدار شهر را مختل میکند. در سالهای گذشته، دولت تا حدی از حوزههای اجرایی فاصله گرفت تا مدیریت شهری نقش پررنگتری داشته باشد، اما این «اختیارات»، نباید به بهانهی تسهیل در ساختوساز، منجر به تخریب هویت شهری و افزایش بیرویه تراکم شود.
شهرسازی یعنی پیشبینی آینده؛ نه پاسخ به نیازهای لحظهای سازندگان. اگر «تراکمفروشی» در شهرهای مازندران به یک رویه تبدیل شود، ما با شهرهایی مواجه خواهیم شد که در آنها جای هیچ درخت یا فضای باز باقی نمانده و ترافیک به دلیل افزایش بیقاعده جمعیت در هر بلوک، فلج شده است. هشدار وزارت راه، در واقع فراخوانی است برای نظارت سختگیرانهتر بر عملکرد شهرداریها و کمیسیونهای ماده ۵. شهروندان باید بدانند که هر تراکمی که خارج از طرح جامع فروخته شود، در واقع از «کیفیت زندگی» آنها در آینده میکاهد.
- نویسنده : سمانه اسلامی
