اگرچه در سالهای اخیر، صنعت گاز ایران با تکیه بر توان داخلی، گامهای بلندی در توسعه پالایشگاهها و خطوط انتقال سراسری برداشته است، اما کالبدشکافی وضعیت ناترازی فصلی نشان میدهد که «تولید» به تنهایی نمیتواند بر غول «مصرف بیرویه» فائق آید این گزارش نگاهی دارد به ضرورت تغییر پارادایم از «توسعه سختافزاری» به «اصلاح رفتاری» در مدیریت مصرف انرژی.
در نگاه نخست، شاید تصور شود که با احداث ایستگاههای تقویت فشار جدید یا نوسازی شبکه، میتوان برای همیشه با پدیده افت فشار گاز خداحافظی کرد. اما واقعیتهای آماری، روایت دیگری دارند. کارشناسان معتقدند شتاب رشد مصرف در بخش خانگی و تجاری بهگونهای است که حتی اگر تمام بودجه عمرانی کشور نیز صرف توسعه زیرساختهای جدید شود، باز هم در پیکهای سرمای شدید، ناترازی خودنمایی خواهد کرد. در واقع، زیرساختها مانند رگهایی هستند که گنجایش محدودی دارند و وقتی فشار مصرف از حد مجاز بگذرد، شبکه دچار ایست قلبی میشود.
آنچه امروز در ادبیات توسعه پایدار از آن بهعنوان «بهرهوری انرژی» یاد میشود، در واقع نوعی سرمایهگذاری بدون هزینه است. مجموعهی خدمتگزاران صنعت گاز، در خط مقدم جبهه تولید، از سکوهای دریایی گرفته تا پالایشگاههای خشکی، با تمام توان در حال فعالیت هستند تا «عبور ایمن» از زمستان را تضمین کنند. اما این پازل یک قطعه گمشده دارد و آن «همراهی هوشمندانه مصرفکننده» است.
هر یک درجه کاهش دمای محیط در منازل، معادل تولید یک فاز بزرگ پارس جنوبی در مصرف گاز صرفهجویی ایجاد میکند. این یعنی هر خانه ایرانی میتواند به یک «نیروگاه مجازی» تبدیل شود که بدون آلودگی محیط زیست، پایداری شبکه را برای هموطنان در نقاط دورافتاده و سردسیر تضمین میکند.
بدیهی است که تنها راه عبور ایمن از زمستان، صرفاً در گروی شعارهای تبلیغاتی نیست؛ بلکه نیازمند «اصلاح رفتار مصرفی» و «ارتقای آگاهی عمومی» است. مشارکت فعال مردم زمانی محقق میشود که شهروند بپذیرد گاز یک «کالای عمومی و تجدیدناپذیر» است، نه یک منبع تمامنشدنی و ارزان. ارتقای آگاهی نسبت به استفاده از پردههای ضخیم، دوجداره کردن پنجرهها، تنظیم دمای رفاه (۱۸ تا ۲۱ درجه) و سرویس بهموقع سیستمهای گرمایشی، گامهای کوچکی هستند که در مقیاس ملی، نتایج بزرگی خلق میکنند.
صنعت گاز امروز بیش از هر زمان دیگری به «دیپلماسی داخلی» میان خادم و مخدوم نیاز دارد. عبور موفق از زمستان پیشرو، آزمونی برای سرمایه اجتماعی است. وقتی مردم خود را بخشی از شبکه عظیم خدمترسانی بدانند و با درک محدودیتهای تولید، در مدیریت مصرف مشارکت کنند، امنیت انرژی نهتنها در بخش خانگی، بلکه در بخش صنعت و اشتغال نیز پایدار خواهد ماند. تعطیلی احتمالی صنایع به دلیل کمبود گاز در پیک مصرف، هزینهای است که به کل اقتصاد کشور تحمیل میشود و پیشگیری از آن، تنها با کلیدواژه «صرفهجویی» ممکن است.
عبور ایمن از زمستان، یک پروژه دولتی نیست؛ یک «پیمان ملی» است. مجموعهی خدمتگزاران صنعت گاز در تمامی سطوح عملیاتی آمادهباش هستند، اما ضامن نهایی این آمادگی، دستهایی است که روی شیرهای گاز منازل، مسئولانه عمل میکنند. اصلاح رفتارهای مصرفی، نه یک انتخاب، بلکه یک ضرورت گریزناپذیر برای حفظ ثروتهای ملی و تضمین آرامش همه خانوارها در سردترین شبهای سال است. بیاییم با مشارکت فعال، زمستان امسال را به الگویی از همدلی اجتماعی در مدیریت منابع تبدیل کنیم.
- نویسنده : سمانه اسلامی
