این روزها از یک «خطای دید» رنج میبرد. مجاورت با دیواره سبز و ستبر جنگلهای هیرکانی، نوعی خودفریبی مدیریتی ایجاد کرده است؛ پنداری اشتباه که چون «شمال سبز است»، پس نیازی به توسعه فضای سبزِ درونشهری نیست. اما واقعیتِ زیر پوست شهرها، چیز دیگری است. ساختوسازهای بیضابطه و تب تند بلندمرتبهسازی، شهرهای شمال را به سمت «خاکستری شدن» سوق داده و سهم شهروندان از اکسیژن و سایه را به گلکاریهای موقت بلوارها محدود کرده است.
بررسیهای آماری نشان میدهد در حالی که شهرهای کویری ایران به دلیل لمس خشکی، با چنگ و دندان به دنبال توسعه فضای سبز هستند، در مازندران مدیریت شهری زیر تیغِ تراکمفروشی، از این ضرورت غافل مانده است. کارشناسان هشدار میدهند که درخت در اقلیم شرجی شمال، صرفاً ابزار زیبایی نیست؛ یک «کولر طبیعی» است. مطالعات اکولوژی شهری ثابت کرده که پوشش درختی معابر میتواند دمای محیط را در تابستانهای سوزان تا ۸ درجه سانتیگراد کاهش دهد. این یعنی سرمایهگذاری روی فضای سبز، مستقیماً با مدیریت مصرف انرژی و سلامت عمومی گره خورده است.
تنکابن؛ عبور از کلیشه «هیرکانی کافی است»
در میان این سیمای خاکستری، تجربه شهر تنکابن نشان میدهد که میتوان ورق را برگرداند. تنکابن با خروج از رخوت مدیریتی، آمارهای نهالکاری خود را جابجا کرده است. جایی که میانگین کاشت سالانه از ۳ هزار اصله به مجموع بیش از ۲۳ هزار اصله در چهار سال اخیر رسیده است، یعنی ارادهای برای تغییر وجود دارد.
طرحهایی نظیر «جمعههای نارنجی» و اجرای طرح «توسادار» در تنکابن، فراتر از یک نهالکاری ساده، تلاشی برای احیای میراث طبیعی منطقه است. کاشت گونههایی نظیر نارنج، توسکا، چنار و عنبرسایل، پاسخی هوشمندانه به حبسِ شهرهای ساحلی میان بتن و سیمان است. رشد ۴۰۰ درصدی در بخش گلکاریهای فصلی نیز نشان میدهد که میتوان ذائقه بصری شهروندان را دوباره با رنگ سبز پیوند زد.
یاسر اعتمادی، کارشناس فضای سبز، به نکته کلیدی اشاره میکند: «جنگل ریه کل منطقه است، اما هر خیابان به یک منبع تولید اکسیژن اختصاصی نیاز دارد.» وقتی آسفالت و بتن گرما را در خود حبس میکنند، تنها سایه گسترده درختان است که میتواند از جزایر گرمایی در شهرهای شمالی جلوگیری کند. کاشتن درخت در معابر شمال، یک کارِ لوکس و فانتزی نیست؛ یک راه حل واقعی برای تعدیل رطوبت و کاهش دمای محسوس است.
نسخه شفابخش شهرهای مازندران، بازگشت به طبیعت در متنِ زندگی شهری است. نباید اجازه داد شهرهای شمال پشت دیواره سبز هیرکانی گم شوند و شهروندان در محاصره ساختوسازهای بیضابطه، از کمبود اکسیژن رنج ببرند. تجربه تنکابن ثابت کرد که اگر مدیریت شهری از پیله «تراکمفروشی» خارج شود، میتوان دوباره رنگ سبز را به نقشه شهرهای شمال بازگرداند. توسعه فضای سبز، هزینه نیست؛ سرمایهگذاری برای آیندهای است که در آن آفتاب تابستان، به جای سوزاندن، با سایه درختان نوازشگر باشد.
- نویسنده : سمانه اسلامی
