صدای تبر در دل شبهای هیرکانی، تنها ناقوس مرگ درختان نیست؛ بلکه پژواک صدای بیعدالتی در حق کسانی است که با دست خالی و سفرههای کوچک، مقابل مافیای چوب ایستادهاند. جنگلهای هیرکانی مازندران که بازمانده دوران سوم زمینشناسی و موزه طبیعی جهان به شمار میروند، این روزها با بحرانی چندبعدی دستوپنجه نرم میکنند. در یک سوی میدان، قاچاقچیانی که با اسب و قاطر شیره جان جنگل را میمکند و در سوی دیگر، جنگلبانانی که حقوق اندکشان، حتی کفاف هزینههای اولیه زندگی را نمیدهد.
در شرایط فعلی جنگلهای هیرکانی با آسیب های چند بعدی مواجه است که افزایش گستره قاچاق چوب درختان هیرکانی، آتش سوزی های پی درپی، تعرض به اراضی ملی توسط سوداگران زمین از جمله آنها است.
حقوق های بسیار پایین کارکنان اداره منابع طبیعی از جمله چالش های مهم دیگری است که این میراث ارزشمند چند میلیون ساله را با تهدید جدی مواجه کرد.
کارکنان منابع طبیعی بابل در نامه ای که با امضای کارکنان این اداره خطاب با استاندار و مدیران ارشد نوشته شد به حقوق های اندک این کارکنان نسبت به سازمان های دیگر معترض شدند و خواستار رفع این مشکل شدند.
از سوی دیگر کارشناسان محیط زیست تامین معیشت کارکنان و جنگلبانان را امری ضروری می دانند چرا که این امر ارتباطی مستقیم به حراست از جنگلهای هیرکانی دارد و این کارکنان باید رقبت کافی در خصوص برخور با سوداگران چوب و اراضی ملی را داشته باشند.
قطع و قاچاق پی در پی درختان هیرکانی به یکی از اصلی ترین چالش های زیست محیطی در مازندران تبدیل شد که این چالش در همه شهرستان های این خطه از شمال فراگیر شد.
قدمت جنگل های هیرکانی به طور دقیق مشخص نیست، اما بر اساس آخرین نظرات کارشناسان قدمت جنگلهای هیرکانی بیش از ۴۰ میلیون سال برآورد شده و بازمانده دوره سوم زمین شناسی هستند. از همین جهت به فسیلهای زنده شهرت دارند و در حوزه باستان شناسی و گیاه شناسی یک موزه طبیعی به شمار می روند.
در دنیایی که تاکنون هزاران گونه گیاهی و جانوری منقرض شده اند، مجموعه ای کهن با قدمتی این چنینی نه تنها یادگاری با ارزش از دل تاریخ است، بلکه منبع عظیمی از گونه های منحصر به فرد زنده است که باید حفظ شود.
اما اهمیت جنگل های هیرکانی تنها از بعد قدمت آن نیست، چرا که این جنگلها علاوه بر تامین اکسیژن، در ذخیره مقادیر بسیار زیاد آب، حفاظت از بافت خاک و جلوگیری از جاری شدن سیل نقش بسیار مهمی دارند.
همچنین از بعد توسعه گردشگری و ایجاد درآمد برای ساکنین نواحی شمالی کشور نیز جنگل های هیرکانی بسیار موثر بوده اند. به طوری که نوار شمالی کشور از محبوب ترین سایتهای گردشگری ایران به شمار می رود و ورود گردشگر به این خطه موجب درآمد پایدار از راه گردشگری برای اهالی سرزمین های شمالی کشورمان شده است.
طومار اعتراضی؛ فریاد حافظانِ مظلوم
کارکنان و جنگلبانان اداره منابع طبیعی بابل در نامه ای خطاب به مدیران ارشد استان مازندران و نمایندگان مردم بابل در مجلس شورای اسلامی اظهارکردند: در شرایط فعلی به طور متوسط حقوق کارکنان اداره منابع طبیعی بابل به عنوان حافظان عرصه های ملی و جنگلهای ارزشمند هیرکانی حدود ۲۰ میلیون تومان است.
در این نامه آمده است: افزایش حقوق متناسب با تورم در برخی از دستگاههای اجرایی با جذب اعتبار لازم و پرداخت به پرسنل توانست بخشی از مشکلات کارمندان را حل کنند.
اما این امر برای کارمندان منابع طبیعی محقق نشد و سازمان منابع طبیعی و آبخیزداری کشور که مدیریت بیش از ۱۰۰ میلیون هکتار از خاک این سرزمین را بر عهده دارد در حفظ، پاسداری و جلوگیری از دست درازی و غارت سودجویان به این ثروت عمومی از بدو تاسیس تاکنون هزاران شهید تقدیم کرد که حقوق آنها در پایینترین سطح ممکن قرار دارد و حقوق این قشر زحمت کش به طور متوسط ۲۰ میلیون تومانی در ماه است.
از سوی دیگر میزان پرداخت پاداش و اضافه کارها در تهران بیشتر استانها و در استانها بیشتر از شهرستانها محاسبه می شود که این امر هم جای نگرانی دارد.
بیمه تکمیلی؛ تیر خلاص بر پیکر حقوقهای ناچیز
در نامه کارکنان اداره منابع طبیعی بابل آمده است: افزایش ۱۵۰ درصدی بیمه تکمیلی برای سال جدید سبب شد که ۴۰ تا ۵۰ درصد حقوق و موارد بیشتر از آن به پرداخت بیمه تکمیلی کارمندان و اعضای خانواده آنها کسر شود و این امر بسیار آزاردهنده است.
در این نامه بیان شد: حال سوال اساسی و مهم این است که قانون مدیریت خدمات کشوری به نظام هماهنگ پرداخت حقوق کارمندان دولت پرداختیها باید تا حدود زیادی برابر باشد اما این همه تبعیض و بیعدالتی در پرداختها بین دستگاهها دولتی پذیرفتنی نیست.
استان مازندران حدود ۲ میلیون و چهار هزار هکتار مساحت دارد که از این مقدار حدود یک میلیون و ۷۰۰ هزار هکتار آن عرصه های طبیعی شامل جنگل و مرتع است.
جنگل های هیرکانی در زبان رایج و عامیانه مردم ایران جنگل های شمال نامیده می شود و این جنگل ها متراکم ترین ناحیه جنگلی ایران را تشکیل می دهند. این جنگل ها که در جنوب دریای خزر قرار گرفته اند بین کشورهای ایران و آذربایجان مشترک هستند. جنگل های هیرکانی از سال های بسیار دور به جا مانده اند و حتی برخی عمر آنها را با دایناسورها (دوره سوم زمین شناسی) برابر می دانند.
البته این جنگل ها را به دلیل قرار گیری در مجاورت دریای خزر، به نام کاسپینی – هیرکانی (Caspian Hyrcanian mixed forests) نیز می شناسند.
ارتفاع رویش درختان هیرکانی از سطح دریا آغاز می شود و تا ۲ هزار و ۸۰۰ متری ادامه می یابد. این پوشش گیاهی زمانی ۵۵ هزار کیلومتر مربع مساحت داشت که تاکنون ۵۱ درصد آن منقرض شده و تنها از ۱۰ درصد آن حفاظت صورت می گیرد.
همچنین در حال حاضر جنگلهای هیرکانی از غنی ترین اکوسیستم های جهان محسوب می شوند به طوری که بیش از ۲۹۶ گونه پرنده و در حدود ۶۰۰ گونه پستاندار، ۶۷ گونه ماهی، ۲۹ گونه خزنده و ۱۵۰ گونه درختی و بوته ای بومی (اندمیک) مانند درختان انجیلی و شمشاد در این جنگل ها زندگی می کنند.
از گونه های پرندگان ساکن در اکوسیستم جنگلهای هیرکانی می توان به گنجشک سانان، سار، دارکوب، اردک نوک پهن، قرقاول خزری، کبک، بلدرچین، کبوتر جنگلی، شاهین، قوش، دال، قرقی، اردک خاکستری، عقاب و جغد اشاره کرد و از گونه های پستانداران ساکن در این زیست بوم می توان مرال، شوکا، گرگ، گراز، خرس قهوه ای، روباه سر دو سیاه، شغال، سمور، تشی، خارپشت، موش جنگلی، خرگوش، گربه وحشی، گورکن و اسبچه خزر را نام برد.
درختان این جنگل ها از نوع مختلط پهن برگ حاشیه جنوب دریای خزر است که با آب و هوای نیمه مدیترانه ای و مرطوب سازگارند. جنگل های هیرکانی بر اساس ارتفاعی که در آن هستند (سطح دریا، کوهپایه های کم ارتفاع، کوهپایه های بلند، نقاط خیلی مرتفع) غالباً پوشش گیاهی متفاوتی دارند. از معروف ترین درختان این جنگل ها می توان راش، بلوط، توسکا، نارون، زبان گنجشک و شمشاد را نام برد.
به طور کلی از نظر علمی در عرض های جغرافیایی بیش از ۴۰ درجه جنگل، شرایط برای رشد درختان راش وجود ندارد، اما در جنگل های هیرکانی ایران که به طور متوسط در عرض ۳۸ درجه قرار گرفته اند، توده های فشرده درخت راش به صورت انبوه رشد کرده اند که از این نظر منحصر بفرد هستند
ناقوس مرگ هیرکانی زمانی به صدا درآمد که شکاف طبقاتی میان غارتگران جنگل و حامیان آن به اوج رسید. اگر استاندار مازندران و نمایندگان مجلس دوازدهم برای اصلاح نظام پرداخت و تامین معیشت این قشر زحمتکش وارد عمل نشوند، فردا برای نجات این «فسیلهای زنده» دیر خواهد بود. میراث جهانی یونسکو را نمیتوان با وعده و حقوقهای زیر خط فقر حفظ کرد.
- نویسنده : سمانه اسلامی
