علیرضا ایزدی، مدیرکل دفتر ثبت آثار تاریخی کشور، در گفتوگویی مفصل با ملکان، به این ابهامات پاسخ داده و ضمن تشریح جزئیات فنی و حقوقی این دو پرونده، از ضرورت نگاه واقعبینانه به فرآیند مرمت و حفاظت از میراث فرهنگی سخن گفته است.
هر بار که پای میراث فرهنگی به میان میآید، حساسیت ها دوچندان میشود؛ بویژه وقتی پای بناهای شاخص و ثبت شدهای چون گرند هتل قزوین و باغ جهانی عباسآباد در میان باشد. این دو پرونده، این روزها به یکی از داغترین مباحث تبدیل شدهاند و هر یک از زاوی های متفاوت، نیازمند واکاوی و شفافسازی هستند.
ماجرا از آنجا آغاز شد که اخباری درباره عملیات مرمت گرند هتل قزوین و نگرانی از دخل و تصرف در عرصه دولتخانه صفوی منتشر شد. مدیرکل دفتر ثبت آثار تاریخی اما با حضور در جمع خبرنگاران، به این نگرانیها پاسخ داد و بر ضرورت تفکیک واقعیتها از برداشتهای نادرست تأکید کرد.
ایزدی در ابتدا به پیشینه این بنا اشاره کرد و گفت: «گرند هتل قزوین قصهای دارد که باید همه واقعیتهایش را کنار هم گذاشت. این بنا در اواخر دهه ۹۰ بر اساس قواعد صندوق حفظ و احیا به بخش خصوصی واگذار شد تا مرمت و به بهرهبرداری برسد. اما پروژه به دلیل کشمکشهای اقتصادی به درازا کشید و اکنون بخش خصوصی دوباره پای کار آمده است.»
یکی از نقاط اصلی اختلاف، وضعیت طبقه سوم این هتل است. برخی فعالان میراث بر این باورند که اقدامات صورت گرفته برای استحکامبخشی این طبقه با تغییر در اسکلت بنا همراه بوده است. ایزدی اما با تفکیک موضوع، توضیح داد: «طبقه فوقانی کاملاً یک بنای الحاقی است. اصلاً این طبقه در گذشته وجود نداشته است. اما در حافظه مردم و در ذهن همه ما، این بنا به عنوان یک بنای سهطبقه شکل گرفته، چون حداقل هفتاد، هشتاد سال است که این طبقه روی بنا ساخته شده و همه آن را به همین شکل دیدهاند. در واقع، این مجموعه هم با همین طبقه معنا پیدا کرده است.»
وی در ادامه با اشاره به استحکام نامناسب این طبقه، تصریح کرد که پیمانکار برای جلوگیری از بار اضافی به طبقه دوم، ستون هایی برای استحکامبخشی اجرا کرده و این اقدام را تأیید کرده است: «اگر بار سنگینی وارد میکردند، با توجه به اینکه بنا روی خاک دستی ساخته شده، قطعاً دچار مشکل میشد.»
اما حساس ترین بخش این پرونده، نگرانی از دستاندازی به عرصه دولتخانه صفوی است. ایزدی با قاطعیت اعلام کرد که هیچکس اجازه دخل و تصرف در عرصه تاریخی را ندارد: «قاعده در عرصه دولتخانه صفوی این است که هر اقدامی باید با نظارت میراث فرهنگی و بر اساس طرحهای مصوب باشد. محدوده عرصه، حریم و ضوابط حفاظتی آن از قبل مشخص و لازمالاجراست و همه موظف به رعایت آن هستند.»
وی درباره نگرانیها از گودبرداری در محوطه نیز گفت: «بخشی که در اختیار پروژه گرند هتل قرار گرفته، صرفاً مربوط به محوطهسازی است که از گذشته نیز به همین شکل وجود داشته. برای نمونه، همان حوضی که قرار است در محوطه اجرا شود، در گذشته نیز در همان محل قرار داشته و بر اساس عکسهای هوایی و اسناد تاریخی، باید عیناً بازسازی شود.»
مدیرکل دفتر ثبت آثار تاریخی در پایان این بخش از گفت وگو، پیشنهاد جالبی برای شفافسازی مطرح کرد: «پیشنهاد دادم یک گروه از دوستان خبرنگار که علاقهمند هستند، همراه بخش خصوصی و مدیریت استان بیایند و از نزدیک ببینند که چه اتفاقی در حال رخ دادن است. مردم باید بدانند آیا اتفاق بد بوده یا خوب.»
در استان مازندران، اما ماجرا رنگ و بوی دیگری دارد. مزایده بخشی از اراضی پیرامون باغ جهانی عباسآباد در بهشهر، که گفته میشود در سالهای جنگ رخ داده، نگرانیهایی درباره تأثیر آن بر حریم این اثر ثبت جهانی ایجاد کرده است. ایزدی در پاسخ به این نگرانیها، با شفافیت کامل، مرز مالکیتها را مشخص کرد: «مزایدهای که آنجا برگزار شده مربوط به اراضیای است که در ید مالکیت منابع طبیعی قرار دارد، نه آن بخشهایی که در اختیار میراث فرهنگی است. دریاچه، بنای تاریخی، عرصه و حریم تاریخی که در مالکیت میراث فرهنگی قرار دارد، موضوع جداگانهای است.»
وی افزود: «منابع طبیعی بخشی از آن اراضی را، حدود ۱۰ یا ۱۱ هکتار، واگذار کرده است. این واگذاری سابقه داشته و قبلاً نیز شرکتی در آنجا سکو و آلاچیق ایجاد کرده بود. حالا این دوره تمام شده و دوباره از طریق مزایده واگذار شده است.»
ایزدی با تأکید بر اینکه میراث فرهنگی از مالکیت قانونی خود دفاع خواهد کرد، گفت: «آنچه در مالکیت میراث فرهنگی است، مالکیت محترم و قانونی دارد و کسی نمیتواند در آن دخل و تصرف کند. اگر هم تخلفی صورت گرفته باشد، مربوط به منابع طبیعی یا برنده مزایده است، نه میراث فرهنگی. میراث فرهنگی حریم و ضوابط خودش را دارد و آنها سر جای خودشان محترم هستند.»
وی درباره چشمانداز همکاری برای الحاق بخشی از این اراضی به عرصه ثبت جهانی نیز خاطرنشان کرد: «امیدواریم مجموعه استان مازندران نیز پای کار بیاید تا پس از تعیین تکلیف، بتوانیم بهتدریج بخشی از این اراضی را که هدف اصلی ماست، به عرصه ثبت جهانی اضافه کنیم. تصور میکنم با تفاهم میان میراث فرهنگی و وزارت جهاد کشاورزی، این موضوع قابل بررسی باشد.»
آنچه از گفت وگوی مدیرکل دفتر ثبت آثار برمی آید، تلاش برای شفاف سازی و پاسخگویی در برابر افکار عمومی است. در پرونده گرند هتل، تأکید بر حفظ اصالت بنا در عین استحکام بخشی به بخش های الحاقی و در پرونده عباسآباد، تفکیک دقیق حریم میراثی از اراضی منابع طبیعی، نشان از عزم جدی برای جلوگیری از هرگونه تعرض به میراث فرهنگی دارد. با این حال، کارشناسان بر این باورند که استمرار نظارت، انتشار گزارشهای فنی و مشارکت فعالانه مردم و رسانه ها، میتواند ضمن رفع ابهامات، از تکرار چنین مناقشاتی در آینده جلوگیری کند. میراث فرهنگی، سرمایه ملی است و حفاظت از آن، به تعامل و شفافیت نیاز دارد.
- نویسنده : سمانه اسلامی
