اسدالله تیموری یانسری، رئیس سازمان جهاد کشاورزی مازندران، در بازدید از مرکز تکثیر شهید رجایی، انگشت اتهام را به سمت «ساختار آموزشی» و «سرمایهگذاریهای فرهنگی» گذاشت. او میگوید مشکل ما امروز نه کمبود کیفی و کمی است، بلکه عدم آگاهی و عدم تمایل به مصرف است. این گزارش بررسی میکند که چرا در استانی که با دریا و رودخانه عجین شده، مصرف ماهی هنوز جایگاه واقعی خود را نیافته و چگونه «امنیت غذایی» با چالشهایی چون تأمین نقدینگی گندم گره خورده است.
پارادوکس تولید و مصرف؛ وقتی تولیدات در بازار میمانند
رئیس سازمان جهاد کشاورزی مازندران به نکته تکاندهندهای اشاره کرد: ما در تولید ماهی کمبود نداریم، اما در مصرف دچار بحران فرهنگی هستیم. تفاوت چشمگیر مصرف ماهی در جنوب کشور نسبت به شمال، نشان میدهد که دسترسی به منبع لزوماً به معنای مصرف نیست. تیموری یانسری، این خلأ را به «سیستم آموزشی» پیوند میزند؛ او معتقد است وقتی در کتب درسی از ابتدایی تا دبیرستان، حتی یک پاراگراف درباره پرورش آبزیان وجود ندارد، نباید انتظار داشت نسل جدید با این صنعت پیوند داشته باشد. مقایسه ایران با کانادا در این زمینه، زنگ خطری است برای بازنگری در متدهای ترویجی و آموزشی ما.
سخنان رئیس جهاد کشاورزی تنها به ماهی ختم نمیشود؛ او «کشاورزی» را ستون تابآوری کشور در برابر تحریمها میداند. اما در کنار این نگاه حماسی، یک واقعیت تلخ وجود دارد: «بحران نقدینگی». تولید ۱۴ میلیون تن گندم در سال جاری، دستاوردی عظیم است، اما ناتوانی در خرید به موقع این محصول، نشان میدهد که زنجیره «تولید-خرید-توزیع» هنوز دچار اختلالات جدی است. این یعنی کشاورز مازندران در حالی که برای امنیت غذایی کشور میجنگد، با چالشهای مالی دست و پنجه نرم میکند.
یکی از دغدغههای اصلی مصرفکنندگان، سلامت محصولات و میزان سموم است. تأکید رئیس سازمان بر «کدهای کنترل کیفی» و کاهش مصرف سموم در مازندران نسبت به میانگین جهانی، تلاشی است برای بازگرداندن اعتماد عمومی. اما این ادعاها باید در عمل و از طریق نظارتهای سختگیرانه در سطح بازار به اثبات برسند تا مصرفکننده با خیال آسوده به سراغ محصولات بومی برود.
راه خروج از بنبست «تولید زیاد و مصرف کم»، در «صنایع تبدیلی» است. برگزاری بزرگترین نمایشگاه صنایع تبدیلی و فرآوری مواد غذایی در مازندران، در واقع تلاشی برای تبدیل «محصول خام» به «محصول با ارزش افزوده» است. اگر ماهی و محصولات کشاورزی به صورت فرآوری شده و جذاب وارد بازار شوند، احتمالاً مقاومت فرهنگی در برابر مصرف آنها شکسته خواهد شد.
مازندران در آستانه یک تحول در حوزه شیلات و کشاورزی است، اما این تحول تنها با «تولید بیشتر» اتفاق نمیافتد. ما به «سرمایهگذاری فرهنگی» نیاز داریم. تا زمانی که مدارس ما درباره پرورش ماهی چیزی نگویند و رسانهها تنها به گزارشهای آماری اکتفا کنند، تولیدات ما در انبارها یا بازارهای غیررسمی میمانند. امنیت غذایی، نه تنها در زمینهای کشاورزی، بلکه در ذهنیت و فرهنگ غذایی مردم شکل میگیرد.
- نویسنده : سمانه اسلامی
