تجربه برخی اجراهای نمایشی در مازندران نشان داده است که پرداختن به آیینها، روایتها و شخصیتهای آشنا برای مردم، علاوه بر تقویت هویت فرهنگی، میتواند گیشه تئاتر را نیز رونق دهد؛ موضوعی که مدیرکل فرهنگ و ارشاد اسلامی مازندران بر آن تأکید دارد.
محمد محمدی در آیین اختتامیه جشنواره تئاتر مونولوگ هنرجویی رامسر با اشاره به استقبال مردم از نمایشهای مبتنی بر فرهنگ بومی و محلی گفت: تجربه آثاری مانند «برفچال» در بهشهر، «اسپهبد خورشید» در ساری، «آرش کمانگیر» در بابل، «مینا و پلنگ» و «طالب و زهره» نشان داده است که میتوان از ظرفیت فرهنگ بومی برای تغییر ذائقه مخاطب و رونق اقتصاد هنرهای نمایشی استفاده کرد.
به گفته وی، نمایش «طالب و زهره» بدون حضور چهره شناختهشده روی صحنه رفت، اما در ۳۲ شب اجرا حدود چهار میلیارد تومان فروش داشت؛ نمونهای که نشان میدهد برای جذب مخاطب و رونق گیشه، الزاماً حضور ستارهها تعیینکننده نیست و گاهی یک روایت آشنا از فرهنگ و زیست مردم میتواند بیش از هر عامل دیگری مخاطب را با خود همراه کند.
محمدی با اشاره به اجرای «نجما و رعنا» نیز اظهار کرد: این نمایش در چهارمین شب اجرا توانست سالن ۸۰۰ نفری اریکه ایرانیان را با بلیت ۸۰۰ هزار تومانی تکمیل ظرفیت کند.
این تجربهها از نگاه مدیرکل فرهنگ و ارشاد اسلامی مازندران، یک پیام روشن برای فعالان هنرهای نمایشی دارد؛ اینکه بخشی از ظرفیت اقتصادی تئاتر را میتوان در دل فرهنگ و داستانهای بومی جستوجو کرد.
او البته تأکید کرد که مخالفتی با اجرای آثار خارجی وجود ندارد، اما در کنار این آثار باید سهم فرهنگ بومی و محلی نیز در تولیدات نمایشی جدی گرفته شود.
محمدی گفت: آثار خارجی نیز میتوانند در شهرهای مختلف مازندران روی صحنه بروند، اما این سؤال همچنان مطرح است که چه کسی قرار است فرهنگ، آیینها و روایتهای بومی ما را به مردم و نسلهای آینده معرفی کند؟
به اعتقاد او، هرچه فاصله یک اثر نمایشی با زیست و تجربه روزمره مخاطب بیشتر باشد، احتمال برقراری ارتباط عمیق با تماشاگر نیز کاهش مییابد؛ در حالی که روایتهای برگرفته از فرهنگ خود مردم میتواند زمینه ارتباط عاطفی و ماندگارتری را فراهم کند.
تئاتر در سبد خانوار
اقتصاد هنرهای نمایشی در مازندران با وجود ظرفیتهای قابل توجه، همچنان با چالشهایی از جمله کمبود مخاطب و تعدد پایین اجراها مواجه است. مدیرکل فرهنگ و ارشاد اسلامی استان معتقد است برای عبور از این شرایط، باید همزمان به کمیت و کیفیت اجراها و همچنین اقتصاد هنر توجه کرد.
وی با بیان اینکه بخشی از این مسئولیت بر عهده دستگاههای فرهنگی و بخشی بر دوش هنرمندان است، افزود: هدف این است که با افزایش استقبال مردم، تئاتر بیش از گذشته در سبد خانوار قرار گیرد و خرید بلیت تئاتر به یک عادت فرهنگی تبدیل شود.
از این منظر، فرهنگ بومی میتواند یکی از مسیرهای کمهزینهتر و مؤثرتر برای نزدیک کردن تئاتر به مردم باشد؛ چراکه مخاطب در روایتهای بومی با بخشی از خاطرات، زبان، آیینها و تجربههای زیسته خود روبهرو میشود.
جشنواره تئاتر مونولوگ هنرجویی رامسر نیز تصویری از همین ظرفیت ارائه کرد. در این جشنواره که طی پنج روز برگزار شد، ۵۶ اثر نمایشی اجرا شد و حدود چهار هزار نفر از آن استقبال کردند.
محمدی میزان استقبال مردم رامسر را قابل توجه دانست و گفت که چنین حجم مخاطبی را به گفته خودش تنها در جشنواره تئاتر فجر تجربه کرده است.
وی با اشاره به این ظرفیت، پیشنهاد کرد جشنواره تئاتر رامسر از سال آینده در جدول برنامههای فرهنگی استان قرار گیرد و برای آن ردیف بودجه مشخص پیشبینی شود تا این رویداد به شکل استانی و با میزبانی رامسر برگزار شود.
مدیرکل فرهنگ و ارشاد اسلامی مازندران معتقد است در صورت فراهم شدن مقدمات و طی مراحل لازم، این رویداد حتی میتواند در آینده به سطح ملی ارتقا پیدا کند؛ چراکه استقبال مردم و فضای فرهنگی رامسر نشان داده است این شهر از ظرفیت میزبانی رویدادهای بزرگ نمایشی برخوردار است.
فرهنگ؛ سرمایهای که جایگزین ندارد
اما در پس همه این مباحث اقتصادی، یک دغدغه جدیتر نیز وجود دارد؛ حفظ فرهنگی که بخشی از آن با تغییر سبک زندگی و گسترش فناوریهای نوین در معرض فراموشی قرار گرفته است.
محمدی با تأکید بر ضرورت صیانت از فرهنگ بومی گفت: اگر اقتصاد آسیب ببیند، امکان جبران آن وجود دارد و حتی آسیبهای اجتماعی و سیاسی نیز قابل اصلاح و بازسازی هستند، اما وقتی فرهنگ یک جامعه به فراموشی سپرده شود، بازگرداندن آن بسیار دشوار و گاهی ناممکن خواهد بود.
وی افزود: در دورهای قرار داریم که گسترش هوش مصنوعی و سرعت تغییرات فرهنگی میتواند آیینها، رسوم، زبان و فرهنگ بومی را بیش از گذشته در معرض فراموشی قرار دهد؛ بنابراین حفاظت از این میراث و انتقال آن به نسل آینده یک ضرورت است.
در چنین شرایطی، صحنه تئاتر میتواند فراتر از یک محل سرگرمی عمل کند؛ جایی برای بازخوانی تاریخ شفاهی، زنده نگه داشتن آیینها و روایتهای محلی و در عین حال ایجاد یک بازار فرهنگی. تجربه اجراهایی که با تکیه بر فرهنگ بومی توانستهاند مخاطب و درآمد ایجاد کنند، نشان میدهد میان هویت فرهنگی و اقتصاد هنر نهتنها تعارضی وجود ندارد، بلکه این دو میتوانند یکدیگر را تقویت کنند.
مازندران با پشتوانهای غنی از افسانهها، آیینها، زبانها، شخصیتها و روایتهای محلی، سرمایه بزرگی برای تولید آثار نمایشی در اختیار دارد؛ سرمایهای که اگر درست روایت و عرضه شود، میتواند هم به ماندگاری فرهنگ بومی کمک کند و هم تئاتر استان را از نظر مخاطب و اقتصاد به جایگاه تازهای برساند.
- نویسنده : سمانه اسلامی
