فقر، آسیبهای اجتماعی و مشکلات اقتصادی همچنان برخی کودکان را به سوی کار زودهنگام سوق میدهد.در چنین شرایطی، حمایت از کودکان کار و بازگرداندن آنان به مسیر آموزش و زندگی عادی، به یکی از مهمترین مأموریتهای نهادهای حمایتی تبدیل شده است.
همزمان با روز جهانی منع کار کودک، آمارهای منتشر شده از سوی بهزیستی مازندران نشان میدهد که طی سال گذشته بیش از ۳۰۰ کودک کار و خیابان در استان تحت پوشش خدمات تخصصی قرار گرفتهاند؛ کودکانی که هر یک به دلایل مختلف از جمله مشکلات اقتصادی، آسیبهای خانوادگی یا شرایط اجتماعی، بخشی از دوران کودکی خود را در محیط کار یا خیابان سپری کردهاند.
مدیرکل بهزیستی مازندران با تأکید بر اینکه تأمین حقوق کودکان در حوزه آموزش، سلامت، امنیت و رهایی از بهرهکشی اقتصادی از اولویتهای این سازمان است، اعلام کرد که مهمترین دستاورد برنامههای حمایتی سال گذشته، خروج ۶۶ کودک از چرخه کار و بازگشت آنان به کانون خانواده بوده است.
رقیه رحمانی با اشاره به فعالیت مراکز تخصصی حمایت از کودکان کار در استان گفت: سه مرکز روزانه و شبانهروزی در ساری و آمل به ارائه خدمات تخصصی به این کودکان مشغول هستند و مرکز شبانهروزی ساری نیز به عنوان قطب تخصصی پذیرش کودکان کار و خیابان در استان فعالیت میکند.
اما کارشناسان حوزه آسیبهای اجتماعی معتقدند که کودک کار تنها یک مسئله فردی نیست، بلکه نشانهای از مشکلات اقتصادی و اجتماعی در سطح خانواده و جامعه است. به همین دلیل، مقابله با این پدیده صرفاً با جمعآوری کودکان از سطح خیابان امکانپذیر نیست و نیازمند توانمندسازی خانوادهها، حمایتهای معیشتی و ایجاد فرصتهای برابر آموزشی است.
به گفته مدیرکل بهزیستی مازندران، خدمات ارائه شده به این کودکان تنها به حمایتهای مقطعی محدود نمیشود، بلکه مجموعهای از برنامههای مددکاری اجتماعی، مشاوره روانشناختی، مهارتآموزی، حمایت تحصیلی و توانمندسازی خانوادهها را در بر میگیرد؛ رویکردی که هدف آن جلوگیری از بازگشت دوباره کودک به چرخه کار است.
یکی از مهمترین نگرانیهای فعالان حوزه کودک، ترک تحصیل کودکان کار است. بسیاری از این کودکان به دلیل شرایط اقتصادی خانواده یا مسئولیت تأمین بخشی از هزینههای زندگی، از ادامه تحصیل بازمیمانند. در حالی که آموزش مهمترین ابزار برای شکستن چرخه فقر و جلوگیری از تکرار آسیبهای اجتماعی در نسلهای آینده محسوب میشود.
از سوی دیگر، بهزیستی مازندران از شهروندان خواسته است به جای کمک نقدی مستقیم به کودکان در خیابان، حمایتهای خود را از طریق مراکز رسمی و خیریههای دارای مجوز انجام دهند. کارشناسان معتقدند پرداخت مستقیم پول در برخی موارد میتواند به تداوم حضور کودکان در خیابان و گسترش شبکههای بهرهکشی از آنان منجر شود، در حالی که کمکهای هدفمند امکان ارائه خدمات پایدار و مؤثرتر را فراهم میکند.
فعالان اجتماعی بر این باورند که کاهش پدیده کار کودک نیازمند همکاری همه دستگاهها از جمله آموزش و پرورش، بهزیستی، شهرداریها، سازمانهای مردمنهاد و نهادهای حمایتی است. زیرا ریشههای این آسیب اجتماعی تنها در خیابان شکل نمیگیرد، بلکه در فقر، بیکاری، اعتیاد، حاشیهنشینی و مشکلات خانوادگی نهفته است.
آمار بازگشت ۶۶ کودک به آغوش خانواده، اگرچه امیدوارکننده است، اما نشان میدهد مسیر مقابله با کار کودک همچنان نیازمند برنامهریزی بلندمدت، حمایتهای مستمر و مشارکت اجتماعی گسترده است. آینده هر جامعه در گرو حفظ حقوق کودکان آن است و سرمایهگذاری برای نجات کودکان از چرخه کار، سرمایهگذاری برای آیندهای سالمتر و انسانیتر خواهد بود.
- نویسنده : سمانه اسلامی
