در حالی که در شهرهای پیشرو جهان، ساختمانهای قدیمی فضایی برای تولد ایدههای نو و توسعه گردشگری هستند، در مازندران غبار بیتوجهی بر تن این بناها نشسته است. با این حال، جرقه تغییر نگاه از «تخریب» به «حفظ اصالت» از شهسوار به گوش میرسد؛ جایی که مدیریت شهری قصد دارد به جای جنگیدن با تاریخ، از آن برای برندسازی شهر بهره ببرد
حتماً این جمله به گوشتان خورده است: خانه کلنگی است؛ قیمت زمین محاسبه میشود.این همان جملهای است که هویت و اصالت یک خانه ارزشمند را به یک عدد در ماشینحساب کاهش میدهد. اما حقیقتِ تلخِ این نگاه، نادیده گرفتنِ آن است که بافتهای باارزش و محلههای قدیمی، فقط مجموعهای از آجر و ملات نیستند؛ آنها هویت و حافظهی تاریخی زنده یک شهر به حساب میآیند.
برخی از خانههایی که این روزها در شهرهای مازندران به عنوان خانه کلنگی معامله میشوند تا تخریب شوند و جای خود را به برج و آپارتمان بدهند، در شهرهای اروپایی یک ملک قیمتی به شمار میآیند؛ چرا؟ چون ارزش ملک در ذهن آنها نه در میزان طبقات مجاز، بلکه در اصالت و تمایز است. برای آنها بافت های تاریخی، محلههای قدیمی حکم چاهِ نفتِ روی زمین را دارد. شاید در چشم بسیاری از افراد، برجها و ساختمانهای نوساز خیرهکننده باشد، اما این یک حس گذرا به حساب میآید. چون حس تعلق به شهر در کوچهپسکوچههای بافت باارزش و قدیمی هر منطقه نهفته است.
به همین خاطر «جین جیکوبز»، نظریهپرداز بزرگ شهرسازی، معتقد است که: «ایدههای نو، اغلب در ساختمانهای قدیمی متولد میشوند. شهرها برای اینکه زنده بمانند، به ساختمانهای قدیمی نیاز دارند تا فضایی برای خلاقیت، فرهنگ و کسبوکارهای کوچک فراهم کنند.
اصلا به همین خاطر است که در آثار معماران معاصر برجسته ایران هم نوعی تلاش برای تزریق اصالت و هویت بومی منطقه دیده میشود و اقداماتی از این جنس باعث میشود آثاری متفاوت و تحسینبرانگیز خلق شود.
در این بین تجربهی شهرهای پیشرو نشان میدهد که مدیریت شهریِ خلاق، به جای جنگیدن با زمان، از آن بهره میبرد. در شهرهایی مانند یزد، اصفهان، شیراز، تبریز و حتی گرگان، حفظِ معابر و بناهای تاریخی نه یک هزینه، که یک سرمایهگذاری در گردشگری فرهنگی به حساب میآید. این نگاه باعث شده تا این شهرها با تبدیل بافتهای قدیمی به جذابیتهای شهری، نتایجِ اقتصادی و فرهنگی مطلوبی را رقم بزنند.
مازندران نیز شهرهایی همچون ساری، بابل، آمل، تنکابن و رامسر را در خود جای داده که گنجینههای معماریِ ارزشمندی دارند. متأسفانه تا امروز، بهرهبرداری از این ظرفیتها در حدِ انتظار و حتی نسبت به پتانسیلِ موجود، محقق نشده است. در حالی که در مدلهای موفق، شهرداریها با حمایت از مرمت و ایجاد انگیزهی مالکان برای بازآفرینیِ بناها، هم به هویت شهر خدمت میکنند و هم به اقتصادِ محلی دامن میزنند.
اکنون به نظر میرسد شهرداری تنکابن میخواهد در این مسیر قدم بردارد؛ تصمیمی که اخیراً در این زمینه اتخاذ شده، میتواند برای شهری با قدمت تنکابن امیدوار کننده باشد.
توقف صدور مجوز ساختوساز در هسته تاریخی
در همین ارتباط شهردار تنکابن در نشست شورای اداری این شهر با تأکید بر اهیمت حفظ بافتهای تاریخی و هویتساز شهر، گفت: طرح جامع شهر تنکابن به عنوان مبنای تصمیمگیریهای مدیریت شهری و راهنمای شهرسازی به حساب میآید.
لاریجانی پیرامون بافتهای موسوم به فرسوده شهر گفت: معقدم بخش زیادی از مناطق شهری که از آن به عنوان بافت فرسوده یاد میشود، اساساً بافت فرسوده نیست، بلکه محلههای قدیمی ما هستند که نماد هویت و اصالت این شهر هستند باید حفظ شوند. از نگاه مدیریت شهری، بخش قابلتوجهی از این محدودهها در واقع محلههای تاریخی و هویتساز شهر هستند و نباید با برچسب فرسوده مواجه شوند.
محمدابراهیم لاریجانی با اشاره به محلاتی مانند شهسوارمحل به عنوان نقطه آغاز شکلگیری شهر تنکابن، خاطرنشان کرد: این محلهها و کوچههای تنگ و قدیمی آنها بخشی از هویت شهری محسوب میشوند که نباید با تعریضهای بیرویه و نوسازیهای بیبرنامه از بین بروند. از بین بردن بافتهای قدیمی هنر مدیریت شهری نیست.
شهردار تنکابن ادامه داد: برای نمونه، هسته مرکزی شهر بافت میراثی و تاریخی تنکابن است و در حال حاضر به جز مواردی محدود که مربوط به سالهای گذشته است، در این محدودهها مجوز ساخت و ساز صادر نمیشود.
لاریجانی با بیان اینکه این سیاستها میتواند برای برخی مالکان محدودیت ایجاد کند، افزود: در کنار این محدودیتها، مشوقهایی باید در نظر گرفته شود که مهمترین آن، تأمین زمین معوض است.
وی گفت: شهرداری میبایست با راهکارهایی نظیر در اختیار گذاشتن زمینهای معوض، امکان مدیریت صحیح این بافتها و همچنین تأمین حقوق مالکان را فراهم کند تا مالکان با انگیزه بیشتری به حفظ و مرمت بناهای خود بپردازند.
و در پایان گزارش باید گفت : به قول «جین جیکوبز»، نظریهپرداز بزرگ شهرسازی، شهرها برای زنده ماندن به ساختمانهای قدیمی نیاز دارند تا فضایی برای خلاقیت و فرهنگ فراهم شود. اکنون باید دید آیا سایر شهرهای مازندران نیز از الگوی تنکابن پیروی خواهند کرد تا میراث معماری شمال کشور از غبار بیتوجهی رها شود یا همچنان لودرها برنده نهایی این نبرد خواهند بود؟
- نویسنده : سمانه اسلامی
