بر اساس گزارشهای منتشرشده از سوی مقامات محلی و امدادی، این حادثه در محدوده «تنگه گلو» از ارتفاعات علمکوه رخ داده؛ جایی که یک گروه ۱۵ نفره از کوهنوردان باشگاه پامیر مشهد در جریان صعود، مسیر اصلی را از دست داده و وارد بخش یخچالی شدهاند. در این نقطه، یکی از اعضای گروه به دلیل لغزش و ناپایداری سطح یخ، به درون یکی از شکافهای عمیق سقوط کرده و بهدلیل وجود جریان آب زیر یخچال، عملاً امکان دسترسی سریع به او از بین رفته است.
این رخداد، از منظر مدیریت بحران کوهستان، چند نکته کلیدی را برجسته میکند. نخست، مسئله «گمکردن مسیر در محیطهای یخچالی» است؛ موضوعی که حتی برای کوهنوردان باتجربه نیز در شرایط مهآلود، تغییرات ناگهانی آبوهوا یا نبود نشانههای واضح مسیر، میتواند به خطای مرگبار منجر شود. دوم، ورود ناخواسته به محدودههای یخچالی بدون ارزیابی دقیق وضعیت شکافها و پایداری یخ است؛ عاملی که در بسیاری از حوادث مشابه، نقش مستقیم داشته است.
به گفته مسئولان جمعیت هلالاحمر مازندران، شرایط جغرافیایی منطقه و وجود جریان آب در زیر یخچال، عملیات جستوجو و نجات را عملاً با بنبست عملیاتی مواجه کرده است. در چنین محیطهایی، حتی تجهیزات پیشرفته نیز در برابر ناپایداری یخ و خطر ریزش ثانویه، محدودیت جدی دارند. از همین رو، تیمهای امدادی فعلاً به پایش مستمر منطقه و ارزیابی امکان دسترسی ایمن بسنده کردهاند.
از منظر مدیریت ایمنی کوهستان، این حادثه بار دیگر اهمیت سه مؤلفه را برجسته میکند:
نخست، ضرورت «هدایت مسیر توسط افراد کاملاً مسلط به منطقه»؛ دوم، استفاده از ابزارهای دقیق ناوبری در مناطق یخچالی؛ و سوم، ارزیابی ریسک پیش از ورود به بخشهای ناشناخته یا کمعبور. در بسیاری از حوادث مشابه در ارتفاعات ایران، فقدان همین سه عامل، زمینهساز بحران شده است.
علمکوه بهعنوان یکی از فنیترین و سختترین قلل ایران، همواره در ادبیات کوهنوردی بهعنوان «میدان جدی آزمون مهارت» شناخته میشود. وجود دیوارههای یخی، شکافهای پنهان و تغییرات سریع شرایط جوی، این منطقه را از مسیرهای عادی کوهپیمایی کاملاً متمایز کرده است. در چنین شرایطی، کوچکترین خطای مسیریابی میتواند پیامدهای جبرانناپذیری بههمراه داشته باشد.
در سطح مدیریتی نیز، نقش نهادهای امدادی از جمله جمعیت هلالاحمر جمهوری اسلامی ایران در اینگونه حوادث بسیار حیاتی است. با این حال، باید توجه داشت که ماهیت برخی از حوادث کوهستانی بهگونهای است که حتی واکنش سریع امدادی نیز الزاماً به عملیات نجات موفق منتهی نمیشود؛ بهویژه زمانی که پیکر فرد در مسیرهای زیرسطحی یا غیرقابل دسترس قرار گرفته باشد.
جمعبندی این حادثه تلخ نشان میدهد که کوهستانهای مرتفع، بهویژه مناطق یخچالی، بیش از آنکه صرفاً مقصدی برای صعود باشند، محیطهایی تخصصی و نیازمند آموزش، تجهیزات و تصمیمگیری دقیق هستند. در غیاب این مؤلفهها، حتی یک انحراف کوچک از مسیر میتواند به حادثهای تبدیل شود که ابعاد آن از کنترل انسانی خارج است.
این رخداد در علمکوه، بار دیگر ضرورت بازنگری در آموزشهای پیش از صعود، تقویت نظام راهنمایی در مسیرهای یخچالی و توجه جدیتر به هشدارهای ایمنی را یادآوری میکند؛ مسائلی که در صورت نادیدهگرفتن، میتوانند در آینده نیز تکرار شوند.
- نویسنده : سمانه اسلامی
