این افزایش دو هزار هکتاری، هرچند از نظر آماری چندان بزرگ به نظر نمیرسد، اما از منظر اقتصادی و مدیریتی، پیامهای مهمی برای آینده کشاورزی استان در خود دارد.
امسال برخلاف چند سال گذشته، بارندگیهای مناسب بهاری، افزایش ذخیره آب سد گلورد، بهبود وضعیت رودخانهها و آببندانها و همچنین قیمت مناسب برنج، شرایطی فراهم کرد تا کشاورزان شرق مازندران پس از برداشت گندم و کلزا، بار دیگر به کشت برنج روی آورند. این اتفاق نشان میدهد که کشاورزی بیش از هر عامل دیگری به ترکیب دو مؤلفه «امنیت منابع آب» و «سودآوری اقتصادی» وابسته است.
شرق مازندران همواره نسبت به مناطق مرکزی و غربی استان با محدودیت منابع آب مواجه بوده است. اتکای گسترده به آبهای زیرزمینی طی سالهای گذشته، خطر فرونشست زمین و کاهش کیفیت منابع آبی را افزایش داده بود و همین موضوع سبب شده بود بسیاری از کشاورزان به کشت محصولات کمآببرتر روی آورند. اما بهبود شرایط آبی در سال جاری، دوباره انگیزه بازگشت به شالیکاری را تقویت کرده است.
در کنار شرایط اقلیمی، عامل تعیینکننده دیگر، بازار برنج است. افزایش قیمت برنج ایرانی در سال گذشته و حفظ ارزش اقتصادی این محصول، موجب شد بسیاری از کشاورزان، برنج را سودآورتر از سایر محصولات زراعی بدانند. تجربه نشان داده است که کشاورزان بیش از هر چیز به منطق اقتصادی توجه میکنند و هر زمان درآمد یک محصول افزایش یابد، الگوی کشت نیز متناسب با آن تغییر خواهد کرد.
با این حال، این رونق نباید برنامهریزان را از واقعیتهای اقلیمی غافل کند. اگرچه بارندگیهای بهاری امسال وضعیت مطلوبی را رقم زده، اما آمارهای منابع آب نشان میدهد مجموع بارش سال آبی جاری همچنان کمتر از میانگین بلندمدت است. به عبارت دیگر، افزایش سطح زیرکشت برنج نباید این تصور را ایجاد کند که بحران آب به پایان رسیده است. مدیریت مصرف آب، توسعه روشهای نوین آبیاری، لایروبی آببندانها و افزایش بهرهوری همچنان از ضرورتهای کشاورزی مازندران محسوب میشود.
نکته مثبت دیگر، ثبات نسبی قیمت برنج در بازار عمدهفروشی است. برخلاف نوسانات شدید سال گذشته، بازار شالیکوبیها در هفتههای اخیر به آرامش نسبی رسیده است. این ثبات میتواند به کشاورزان برای برنامهریزی بهتر تولید و فروش کمک کند؛ هرچند نگرانی از کاهش قیمت همزمان با آغاز فصل برداشت همچنان وجود دارد و حمایتهای هدفمند دولت برای جلوگیری از زیان تولیدکنندگان ضروری به نظر میرسد.
مازندران با در اختیار داشتن حدود ۹۵۰ واحد شالیکوبی و تولید بیش از ۴۰ درصد برنج کشور، ستون اصلی امنیت غذایی ایران در این محصول راهبردی است. هرگونه تغییر در وضعیت تولید این استان، مستقیماً بر بازار برنج کشور اثر میگذارد. از این رو، حفظ پایداری تولید برنج، نیازمند سیاستهایی فراتر از افزایش سطح زیرکشت است؛ سیاستهایی که همزمان منافع کشاورز، امنیت غذایی کشور و حفاظت از منابع طبیعی را تأمین کند.
افزایش سطح زیرکشت برنج مازندران، نشانهای از بازگشت امید به بخش کشاورزی و بهبود نسبی شرایط تولید است. اما تداوم این روند، تنها در سایه مدیریت علمی منابع آب، حمایت از کشاورزان، ثبات بازار و اصلاح الگوی بهرهبرداری از منابع طبیعی امکانپذیر خواهد بود. کشاورزی موفق، صرفاً به افزایش سطح کشت وابسته نیست؛ بلکه به پایداری تولید و حفظ سرمایههای طبیعی برای نسلهای آینده گره خورده است.
- نویسنده : سمانه اسلامی
