تصور کنید در یک روز آفتابی، نه تنها صدای موجهای خزر را میشنوید، بلکه سایهای از درختان توسکا و اکالیپتوس بر سر دارید و نسیم خنکی که از میان شاخهها میگذرد، هوای ساحل را مطبوع میکند. این رویا، این روزها در غرب مازندران در حال تبدیل شدن به واقعیتی ملموس است. طرحی که با آزادسازی حریم دریا شروع شد و حالا با کاشت میلیونها نهال، قرار است چهره گردشگری شمال ایران را برای همیشه دگرگون کند.
نوار ساحلی مازندران، این گوهر ارزشمند در کنار دریای خزر، سالها قربانی بیمهری، تصرفات غیرقانونی و ساختوسازهای بیرویه بود. ویلاهای لوکس و تأسیسات خصوصی، حریم ۶۰ متری دریا را به انحصار خود درآورده بودند و مردم عادی از این میراث طبیعی محروم شده بودند. اما از سال ۱۴۰۰، با دستور مستقیم رئیسجمهور وقت، فصلی تازه در تاریخ این سواحل رقم خورد؛ فصلی که نامش «آزادسازی» و سپس «احیا» بود.
آمارها نشان میدهد که تا سال ۱۴۰۴، بیش از ۹۸ درصد از سواحل مازندران آزاد شده و به آغوش مردم بازگشته است. با این حال، مسئولان و کارشناسان به خوبی میدانستند که آزادسازیِ صرف، بدون ایجاد زیرساختهای طبیعی و تفریحی، نمیتواند دوام بیاورد و ممکن است دوباره به بستری برای تخریب یا تصرف تبدیل شود. به همین دلیل، ایدهای کلیدی و راهبردی مطرح شد: **تبدیل اراضی آزادشده به کمربند سبز ساحلی**.
طرح کاشت نهال در حریم ساحل، فراتر از یک اقدام تزئینی یا نمادین است. کارشناسان منابع طبیعی معتقدند که این طرح، ستون فقرات توسعه پایدار گردشگری در منطقه است. انتخاب گونههایی مانند توسکا، اکالیپتوس و سنجد تلخ، بر اساس مطالعات دقیق علمی انجام شده تا ضمن تحمل شوری خاک و رطوبت بالا، بتوانند خاک را تثبیت کنند و از فرسایش ساحلی جلوگیری نمایند.
افشین فقیه نصیری، کارشناس ارشد منابع طبیعی، در گفتوگو با خبرنگار ما این موضوع را چنین تحلیل میکند: *«نهالکاری در سواحل، یک سرمایهگذاری بلندمدت است. این درختان نه تنها به عنوان یک فیلتر زیستی، کیفیت هوا را بهبود میبخشند و با ریزگردهای محلی مقابله میکنند، بلکه با ایجاد سایه و مناظر چشمنواز، عمر ماندگاری گردشگر را در منطقه افزایش میدهند. گردشگری که تا دیروز فقط برای چند ساعت به ساحل میآمد، امروز با دیدن پارکهای جنگلی ساحلی، ترغیب میشود که ساعات بیشتری بماند و این یعنی رونق کسبوکارهای محلی.»*
پیمایش میدانی خبرنگار «ملکان » در غرب مازندران نشان میدهد که این طرح تاکنون در مناطقی مانند سیترای نوشهر، کلارآباد و ولیآباد تنکابن به ثمر نشسته است. در این نقاط، جنگلهای نوپایی شکل گرفته که با مسیرهای پیادهروی و فضای سبز، به مقصدی جدید برای خانوادهها تبدیل شده است. مردم محلی و مسافران، این فضاها را نه فقط یک پارک، که یک «نیاز» میدانند.
عادل خزایی، یکی از شهروندان نوشهری، در این باره به خبرنگار ما گفت: *«ساحل اگر درخت داشته باشد، روح دارد. ما از مسئولان میخواهیم که فقط به کاشت اکتفا نکنند؛ آبیاری و نگهداری از این نهالها مهمتر از خود کاشت است. اگر این درختان بزرگ شوند، دیگر کسی جرأت نمیکند به حریم ساحل تجاوز کند و هوای منطقه هم لطیفتر میشود.»*
با این حال، مسیر توسعه سبز ساحلی خالی از چالش نیست. یکی از مهمترین تهدیدات، پدیده پسروی آب دریای خزر است که در مناطقی مانند میانکاله تا ۱۰۰ متر گزارش شده و میتواند به ریشه نهالهای جوان آسیب برساند. از سوی دیگر، زبالهریزی و تردد غیرمجاز گردشگران در فصول شلوغ سال، تهدیدی جدی برای این جنگلهای نوپا محسوب میشود.
مدیرکل منابع طبیعی و آبخیزداری مازندران – منطقه نوشهر،مهرداد خزاییپول، در گفتوگو با ملکان با اشاره به این چالشها تأکید کرد که برنامههای آموزشی برای گردشگران و همکاری با شهرداریها برای بهبود آبیاری و حفاظت از نهالها در دستور کار قرار گرفته است.
نکته حائز اهمیت در این طرح، نگاه اقتصادی به فضای سبز است. گونههایی مانند اکالیپتوس که دارای چوب مرغوب هستند، فرصت مناسبی برای سرمایهگذاری بخش خصوصی در حوزه زراعت چوب فراهم میکنند. در واقع، این طرح میتواند دو هدف را به طور همزمان محقق کند: **احیای اکوسیستم** و **تولید ثروت**. رامین ملکی، یکی از فعالان گردشگری غرب مازندران، در این باره تحلیل جالبی دارد: *«هر نهال کاشته شده در ساحل، یک سرمایه برای آینده است. اگر امروز برای ایجاد فضای سبز هزینه کنیم، فردا با جذب گردشگر و تولید چوب، چندین برابر آن را بازمیگردانیم. این بهترین نوع اقتصاد مقاومتی است.»
سواحل غرب مازندران، با اجرای این طرح جامع، در حال تبدیل شدن به یک الگوی موفق از «توسعه دریامحور» هستند؛ الگویی که در آن، محیط زیست نه به عنوان مانعی بر سر راه توسعه، بلکه به عنوان بستر اصلی آن دیده میشود. همافزایی «آبی دریا» و «سبزی جنگل» میتواند سیمای گردشگری شمال کشور را متحول کند و خاطره سفر به شمال را از یک خاطره ساده، به یک تجربه ماندگار و پایدار تبدیل نماید.
با تداوم این روند و مشارکت جدی مردم و نهادهای دولتی، میتوان امید داشت که نسل آینده، سواحل خزر را نه به عنوان یک شنزار داغ، بلکه به عنوان تفرجگاهی امن، سرسبز و پررونق به یاد آورد.
دفعه بعد که به شمال سفر کردید، وقتی سایه درختان تازهرشد کرده را بر روی شنهای ساحل میبینید، بدانید که این تنها یک درخت نیست؛ این یک تصمیم بزرگ ملی است که نفس تازهای به گردشگری ایران دمیده است.
- نویسنده : سمانه اسلامی
