عطرِ تحول در دشت‌های دودانگه؛ وقتی گل محمدی جایگزین گندم شد
عطرِ تحول در دشت‌های دودانگه؛ وقتی گل محمدی جایگزین گندم شد
در میان پیچ‌وخم‌های سبز و دشت‌های سر به فلک کشیده‌ی دودانگه، قصه‌ای جدید در حال روایت است؛ قصه‌ای از جایگزینی زحمات دیرین با بهره‌وری نوین.

سال‌ها پیش، کشاورزان این منطقه با اکراه، گندم و جو را بر زمین‌های شیب‌دار می‌کاشتند و با دستاوردهای اندک، با دشواری‌های طبیعت می‌جنگیدند. اما امروز، سیمای دشت‌های دودانگه تغییر کرده است. تبدیل شدن این منطقه به یکی از قطب‌های تولید گل محمدی در مازندران، تنها یک تغییر در الگوی کشت نیست، بلکه «طلسم‌شکنی» در اقتصاد محلی است. تبدیل ۲۶۸ هکتار از اراضی به گلستان‌های سرخ، آغاز مسیری است که از دستان ۴۱۰ گل‌کار پرتلاش آغاز شده و تا بازارهای کشورهای حاشیه خلیج فارس و آسیای میانه امتداد می‌یابد.

گذار از سنت به بهره‌وری؛ وقتی «ارزش افزوده» جایگزین «زحمت» می‌شود

تحولی که امروز در دودانگه شاهد هستیم، ریشه در بازنگری در الگوی کشاورزی منطقه دارد. جعفر احمدی، مدیر جهاد کشاورزی منطقه دودانگه، از تبدیل این بخش به قطبی استراتژیک در صنعت گل محمدی سخن می‌گوید. در این مدل جدید، کشاورزان دیگر تنها به دنبال برداشت محصول خام نیستند، بلکه به دنبال «ارزش افزوده»‌اند.
اعداد و ارقام، گویای این تحول است: ۲۶۸ هکتار زیر کشت و فعالیت ۴۱۰e-farmer (گل‌کار) که هر هکتار از زمین‌های آن‌ها، سالانه حدود سه تن گل محمدی تولید می‌کند. این برداشت، در نهایت به تولید دو هزار لیتر گلاب ناب و خالص تبدیل می‌شود؛ محصولی که نه تنها در بازار داخلی، بلکه در کشورهای ازبکستان، قزاقستان و تاجیکستان نیز خواهان دارد. این یعنی گذار از «کشاورزی معیشتی» به «کشاورزی تجاری و صادرات‌محور».

در دودانگه، برداشت گل محمدی تنها یک فعالیت کشاورزی نیست، بلکه یک «آیین» است. پیش از آنکه خورشید قامت کامل خود را بر دشت‌ها بگستراند، گل‌کاران با کوله‌بارهایشان راهی گلستان‌ها می‌شوند. این عجله برای برداشت، یک ضرورت فنی است؛ چرا که ناب‌ترین رایحه‌ها و غنی‌ترین اسانس‌ها در ساعات اولیه سپیده‌دم نهفته‌اند و گرمای آفتاب می‌تواند لطافت و عطر این محصول گران‌بها را برباید. این دقت در زمان‌بندی، نشان‌دهنده‌ی پیوند عمیق و تخصص‌یافته‌ی انسان‌های این منطقه با طبیعت است.

شکوفایی اقتصادی دودانگه تنها در مرحله کشت متوقف نشده است. ایجاد ۲۵ کارگاه سنتی و ۳ کارگاه نیمه‌صنعتی در منطقه، گامی در جهت تکمیل «زنجیره ارزش» است. در این مراکز، گل‌های سرخ به محصولات متنوعی چون گلاب، گل خشک، مربا و عرقیجات تبدیل می‌شوند. این یعنی تبدیل «ماده خام» به «محصول صنعتی» در همان نقطه تولید؛ رویکردی که باعث می‌شود سود مستقیم تولید و فرآوری به جیب کشاورزان محلی برسد و نه واسطه‌های بیرونی.

آنچه در دودانگه رخ داده، فراتر از یک گزارش کشاورزی است؛ این یک «مدل توسعه روستایی» است. وقتی کشاورز ببیند که جایگزینی گندم با گل محمدی، نه تنها درآمدش را چندین برابر می‌کند، بلکه محصولش را به بازارهای بین‌المللی می‌برد، انگیزه‌ی ماندن در روستا و بازسازی زیرساخت‌های محلی در او زنده می‌شود.

  • نویسنده : سمانه اسلامی