فوک خزری در مسیر خاموشی؛ زنگ خطری که از سواحل مازندران شنیده می‌شود
فوک خزری در مسیر خاموشی؛ زنگ خطری که از سواحل مازندران شنیده می‌شود
تداوم کشف لاشه‌های فوک خزری در سواحل مازندران، بار دیگر نگاه‌ها را به وضعیت شکننده تنها پستاندار دریای کاسپین جلب کرده است؛ گونه‌ای که نه‌تنها بخشی از هویت زیستی این پهنه آبی محسوب می‌شود، بلکه شاخصی مهم برای سنجش سلامت اکوسیستم خزر به شمار می‌رود.

به گزارش ملکان با کشف لاشه یک قلاده فوک خزری در ساحل جویبار، شمار تلفات ثبت‌شده این گونه در سال جاری به ۲۱ قلاده رسیده است؛ آماری که از تداوم روندی نگران‌کننده در مرگ‌ومیر این پستاندار در خطر انقراض حکایت دارد.

فوک خزری تنها پستاندار بومی دریای خزر و یکی از گونه‌های ثبت‌شده در فهرست قرمز اتحادیه جهانی حفاظت از طبیعت (IUCN) است. کاهش جمعیت این گونه در سال‌های اخیر، نگرانی‌های گسترده‌ای را در میان کارشناسان محیط زیست و فعالان حوزه حیات‌وحش ایجاد کرده است؛ به‌ویژه آنکه بخش قابل توجهی از لاشه‌های کشف‌شده در سواحل جنوبی خزر، از جمله مازندران، مربوط به ماه‌های اخیر است.

بررسی‌های اولیه نشان می‌دهد لاشه‌های کشف‌شده اغلب در شرایط پیشرفته فساد قرار داشته‌اند؛ موضوعی که امکان کالبدگشایی دقیق و تعیین علت قطعی مرگ را محدود کرده است. با این حال، استمرار این رخدادها، فرضیه تأثیر عوامل محیطی گسترده‌تر را تقویت می‌کند.

دریای خزر در سال‌های اخیر با مجموعه‌ای از فشارهای زیست‌محیطی مواجه بوده است؛ از کاهش منابع غذایی و تغییرات دمایی گرفته تا آلودگی‌های صنعتی و کاهش ورودی آب شیرین از رودخانه‌ها. این عوامل در کنار تغییرات اکوسیستمی، شرایط زیست فوک خزری را به سطحی نگران‌کننده رسانده‌اند.

نکته قابل تأمل آن است که بنا بر برخی گزارش‌ها، بخش عمده لاشه‌های کشف‌شده با تأخیر زمانی قابل توجه به سواحل رسیده‌اند؛ موضوعی که احتمال وقوع مرگ در بخش‌های شمالی‌تر دریای خزر و انتقال لاشه‌ها توسط جریان‌های آبی را مطرح می‌کند. این مسئله نشان می‌دهد بحران، محدود به مرزهای یک استان یا یک کشور نیست و ماهیتی منطقه‌ای دارد.

از سوی دیگر، کارشناسان محیط زیست تأکید دارند که حفاظت از فوک خزری تنها با اقدامات ملی امکان‌پذیر نیست. این گونه در محدوده آبی مشترک میان ایران، روسیه، قزاقستان، ترکمنستان و جمهوری آذربایجان زیست می‌کند و بقای آن نیازمند همکاری فرامرزی، تبادل داده‌های علمی و برنامه‌های مشترک حفاظتی است.

با وجود تلاش‌های اداره کل حفاظت محیط زیست مازندران و پایش مستمر نوار ساحلی، روند فعلی نشان می‌دهد که اقدامات حفاظتی موجود هنوز نتوانسته مانع تداوم تلفات شود. در چنین شرایطی، تقویت نظام پایش، افزایش ظرفیت‌های پژوهشی، پایش منظم زیستگاه‌ها و توسعه همکاری‌های بین‌المللی، بیش از هر زمان دیگری ضرورت یافته است.

در کنار این موارد، نقش صیادان و جوامع محلی نیز در گزارش‌دهی سریع مشاهده لاشه‌ها اهمیت ویژه‌ای دارد؛ چراکه ثبت دقیق داده‌ها می‌تواند به شناسایی بهتر الگوهای مرگ‌ومیر و طراحی راهکارهای علمی‌تر برای حفاظت از این گونه کمک کند.

فوک خزری امروز تنها یک گونه جانوری در معرض خطر نیست؛ بلکه نمادی از وضعیت شکننده اکوسیستم دریای خزر است. تداوم مرگ این پستاندار ارزشمند، هشداری است که اگر جدی گرفته نشود، می‌تواند پیامدهای گسترده‌تری برای کل زیست‌بوم شمال کشور به همراه داشته باشد.

  • نویسنده : سمانه اسلامی