اما آنچه امروز در برخی روستاهای این منطقه مشاهده میشود، دیگر صرفاً توسعه روستایی یا رونق گردشگری نیست؛ روندی که به گفته اهالی و کارشناسان، به گسترش ساختوسازهای بیضابطه، تغییر کاربری زمینهای کشاورزی و تعرض به عرصههای ملی منجر شده و نگرانیهای جدی درباره آینده این منطقه به وجود آورده است.
بررسیهای میدانی و روایت ساکنان محلی نشان میدهد در سالهای اخیر ساخت ویلاها، دیوارکشیها و تفکیک زمینها در برخی نقاط بخش کجور شتاب گرفته است؛ بهگونهای که مرز میان اراضی زراعی، باغی و عرصههای ملی در برخی مناطق به تدریج کمرنگ شده است. بسیاری از اهالی معتقدند اگر روند فعلی بدون نظارت مؤثر ادامه یابد، بخش قابل توجهی از زمینهای حاصلخیز منطقه از چرخه تولید خارج خواهد شد.
آمارهای موجود نیز بر این نگرانیها صحه میگذارد. بر اساس دادههای منتشرشده، وسعت اراضی کشاورزی شهرستان نوشهر که در دهه ۱۳۸۰ حدود ۲۱ هزار هکتار برآورد میشد، اکنون به کمتر از ۹ هزار هکتار رسیده است. هرچند عوامل مختلفی در این کاهش نقش داشتهاند، اما تغییر کاربری اراضی برای ساختوساز یکی از مهمترین دلایل مطرحشده از سوی کارشناسان است.
کارشناسان حوزه کشاورزی معتقدند خروج زمینهای حاصلخیز از چرخه تولید، تنها یک مسئله محلی نیست؛ بلکه مستقیماً با امنیت غذایی، اشتغال روستایی و پایداری اقتصادی منطقه ارتباط دارد. هر هکتار زمینی که به ویلا یا ساختمان تبدیل میشود، در واقع بخشی از ظرفیت تولید غذا و درآمد روستاییان را از بین میبرد.
برخی ساکنان روستاهای کجور از آنچه «ضعف نظارت» مینامند، انتقاد دارند. به گفته آنان، در برخی نقاط ساختوسازهایی خارج از محدودههای مصوب روستایی انجام شده و با وجود گزارشهای مکرر به نهادهای مسئول، برخورد مؤثری مشاهده نشده است.
اهالی روستاهای دلسم و ویسر میگویند در سالهای اخیر علاوه بر دیوارکشی و پیکنی در اراضی کشاورزی، تفکیک زمین و فروش قطعات کوچک برای احداث ویلا نیز افزایش یافته است؛ روندی که به باور آنان سیمای سنتی و کشاورزی منطقه را دستخوش تغییر کرده است.
در کنار این گلایهها، برخی شهروندان خواستار شفافسازی درباره عملکرد دستگاههای مسئول و نقش نهادهای محلی در پیشگیری از تخلفات شدهاند. هرچند این ادعاها نیازمند بررسی و پاسخ رسمی مسئولان ذیربط است، اما طرح چنین مطالباتی نشاندهنده حساسیت افکار عمومی نسبت به آینده منابع طبیعی و اراضی کشاورزی منطقه است.
قانون چه میگوید؟
مطابق قانون حفظ کاربری اراضی زراعی و باغها، هرگونه تغییر کاربری بدون اخذ مجوز قانونی جرم محسوب میشود. قانونگذار برای جلوگیری از تخریب زمینهای کشاورزی، اختیارات مشخصی را برای جهاد کشاورزی، مراجع قضایی و نیروی انتظامی در نظر گرفته است؛ از توقف عملیات ساختمانی گرفته تا قلع و قمع بناهای غیرمجاز و بازگرداندن زمین به وضعیت اولیه.
با این حال، منتقدان معتقدند فاصله میان ظرفیتهای قانونی و اجرای عملی آنها همچنان یکی از چالشهای اصلی در بسیاری از مناطق شمال کشور است.
متخصصان منابع طبیعی هشدار میدهند ساختوسازهای بیرویه در مناطق کوهستانی تنها به از بین رفتن زمینهای کشاورزی محدود نمیشود. تخریب پوشش گیاهی، افزایش فرسایش خاک، فشار بر منابع آب، تغییر چشمانداز طبیعی و افزایش خطر رانش زمین از جمله پیامدهایی است که میتواند در بلندمدت منطقه را با مشکلات جدی مواجه کند.
به باور کارشناسان، توسعه گردشگری و سرمایهگذاری در مناطق روستایی زمانی پایدار خواهد بود که در چارچوب طرحهای آمایش سرزمین، ضوابط زیستمحیطی و قوانین کاربری زمین انجام شود؛ در غیر این صورت، منافع کوتاهمدت اقتصادی جای خود را به خسارتهای جبرانناپذیر خواهد داد.
در همین حال، سرپرست سازمان جهاد کشاورزی مازندران از شناسایی بیش از ۶ هزار مورد تغییر کاربری غیرمجاز در اراضی کشاورزی و باغات استان خبر داده است. به گفته وی، برای بیش از پنج هزار مورد اخطاریه توقف عملیات صادر شده و هزاران پرونده نیز در چارچوب قانون مورد پیگیری قرار گرفته است.
مسئولان جهاد کشاورزی تأکید دارند حفاظت از اراضی زراعی و باغی از اولویتهای اصلی این سازمان است و از شهروندان خواستهاند پیش از خرید هرگونه زمین، استعلامهای قانونی لازم را از مراجع رسمی دریافت کنند تا گرفتار سودجویان و واسطههای غیرمجاز نشوند.
امروز کجور در نقطهای حساس قرار گرفته است؛ منطقهای که از یک سو ظرفیتهای بالایی برای توسعه گردشگری و جذب سرمایه دارد و از سوی دیگر با خطر از دست دادن هویت کشاورزی و طبیعی خود مواجه است.
آنچه بیش از هر چیز ضروری به نظر میرسد، تدوین و اجرای برنامهای منسجم برای مدیریت ساختوسازها، نظارت مؤثر بر تغییر کاربری اراضی و برخورد بدون تبعیض با متخلفان است. آینده کجور نه فقط به تصمیمهای امروز مسئولان، بلکه به میزان پایبندی همه ذینفعان به قانون و حفاظت از منابع طبیعی وابسته است؛ منابعی که میراث مشترک نسلهای آینده به شمار میروند.
- نویسنده : سمانه اسلامی
