استانی که زمانی نماد جوانی و سرزندگی بود، امروز با میانگین سنی ۳۵ سال و نرخ سالمندی ۱۳.۲۶ درصد، در زمره پیرترین استانهای کشور قرار گرفته است. اما این پیر شدن جامعه، تنها نتیجهی گذر زمان نیست؛ بلکه حاصل زنجیرهای از آسیبهای اجتماعی، افزایش طلاق و عقب افتادن سن ازدواج است. مازندران امروز با پرسشی حیاتی روبروست: آیا زیرساختهای ما برای استقبال از «آیندهی خاکستری» آماده است یا اینکه تنها به فکر درمان در لحظهی آخر هستیم؟
کالبدشکافی یک سقوط؛ از کاهش موالید تا طوفان طلاق
نگاهی به آمارهای ثبت احوال، تصویری تکاندهنده از وضعیت جمعیتی مازندران ترسیم میکند. در فاصله سالهای ۱۳۹۴ تا ۱۴۰۰، تعداد موالید در استان با سقوطی ۳۵ درصدی، از ۴۶ هزار نفر به حدود ۳۰ هزار نفر رسیده است. اما علت این کاهش تنها مسائل اقتصادی نیست.
یک شکاف عمیق اجتماعی در حال شکلگیری است:در بازه زمانی ۱۳۸۷ تا ۱۴۰۰، میزان ازدواج در مازندران نسبت به دوره قبل، ۴۴.۸ درصد کاهش یافته است.در همین بازه، میزان طلاق ۵۴.۳ درصد افزایش یافته که نشان از بحرانی جدی در ساختار خانوادههای مازندرانی دارد.سن ازدواج در مازندران برای خانمها (۲۷ سال) و آقایان (۳۱ سال)، به طور میانگین ۲ سال بالاتر از میانگین کشوری است. این یعنی نسل جوان مازندران، دیرتر از بقیه کشور وارد چرخه تشکیل خانواده میشود و این تأخیر، مستقیماً منجر به «سالمندی سریعتر» جامعه شده است.
بسیاری از ما سالمندی را با مفاهیمی چون «درمان»، «حمایت» و «نگهداری» میشناسیم؛ اما این نگاه، سالمند را تنها یک «دریافتکننده خدمت» میبیند. تحلیلگران معتقدند ما باید نگاهمان را تغییر دهیم. سالمندی نباید به معنای انزوا و انتظار برای درمان باشد، بلکه باید جامعهای بسازیم که انسان در سالهای پیری نیز بتواند «انتخاب کند»، «مشارکت کند» و «احساس مفید بودن» نماید.
مازندران به عنوان دومین استان سالمند کشور، فرصتی دارد تا الگوی «زندگی باکیفیت در سالمندی» را پیاده کند، به جای آنکه صرفاً با پیامدهای افزایش جمعیت پیر مواجه شود.
در همین راستا، مهدی یونسی رستمی، استاندار مازندران، در نشست شورای اداری بهزیستی، این وضعیت را یکی از «مهمترین چالشهای پیشروی استان» توصیف کرد. او تأکید کرد که توسعه زیرساختهای حمایتی باید از یک «برنامه اداری» به یک «اولویت استراتژیک» تبدیل شود.
محورهای اصلی برنامهی توسعه زیرساختی برای سالمندان مازندران عبارتند از:
۱. توسعه مراکز نگهداری مدرن: ایجاد محیطهایی که علاوه بر مراقبت، به رشد اجتماعی سالمندان کمک کنند.
۲. گسترش خدمات مراقبت در منزل: برای حفظ استقلال و کرامت سالمندان در محیط خانواده.
۳. برنامهریزی هدفمند: پاسخگویی به نیازهای خاص هر گروه سنی از سالمندان.
همچنین، تشکیل «کارگروه تخصصی کاهش آسیبهای اجتماعی» با حضور اساتید و متخصصان، تلاشی است برای درمان ریشهای مشکل؛ یعنی مقابله با عواملی که منجر به کاهش ازدواج و افزایش طلاق شدهاند تا زنجیره سالمندی سریع در نسلهای آینده شکسته شود.
سالمندی در مازندران، یک پیشبینی نیست، بلکه یک «واقعیت جاری» است. اگر امروز برای تأمین زیرساختهای کارآمد و بازنگری در سیاستهای اجتماعی اقدام نکنیم، فردا با جامعهای روبرو خواهیم شد که تعداد متولیانش کمتر از تعداد نیازمندان است. سرمایهگذاری در حوزه خدمات اجتماعی و مقابله با آسیبهای خانوادگی، تنها راه نجات است تا مازندران را از یک «استان پیر»، به «وطنی برای زندگی باکیفیت در تمام دورانها» تبدیل کنیم.
- نویسنده : سمانه اسلامی






































































































