نوسانات دریای مازندران در کانون توجه پژوهشگران دانشگاه تهران
نوسانات دریای مازندران در کانون توجه پژوهشگران دانشگاه تهران
پژوهشگران دانشگاه تهران در تازه‌ترین تحقیقات خود، تأثیر نوسانات سطح آب دریای مازندران و تغییرات اقلیمی دهه‌های اخیر بر خاک‌های ساحلی جنوب‌شرقی دریای خزر را بررسی کرده‌اند؛ پژوهشی که نشان می‌دهد خاک‌های این منطقه همچون یک بایگانی طبیعی، تاریخچه تغییرات محیطی و جابه‌جایی خط ساحلی را در خود ثبت کرده‌اند.

به گزارش ملکان، احمد حیدری، عضو هیأت علمی گروه علوم و مهندسی خاک دانشکدگان کشاورزی و منابع طبیعی دانشگاه تهران، با اشاره به انجام این پژوهش در دشت‌های ساحلی کم‌ارتفاع محدوده تالاب گمیشان اظهار کرد: اراضی ساحلی از حساس‌ترین حسگرهای محیطی به شمار می‌روند و حتی تغییرات اندک در تراز آب دریا می‌تواند آثار گسترده‌ای بر وضعیت غرقابی اراضی، شوری خاک و رفتار آب‌های زیرزمینی برجای بگذارد.

بر اساس این مطالعه، تیم تحقیقاتی با بررسی ۱۵ پروفیل خاک تا عمق ۱۵۰ سانتی‌متر و بیش از ۱۴۰ نمونه سطحی، شواهدی از تأثیر پیشروی و پس‌روی آب دریا بر روند شکل‌گیری و تحول خاک‌های ساحلی به دست آورده است.

یافته‌های پژوهش نشان می‌دهد لایه‌های مختلف خاک در این مناطق، آثار متعددی از دوره‌های مختلف رسوب‌گذاری را در خود حفظ کرده‌اند. وجود لایه‌های حاوی صدف‌های آبزی، همراه با تناوب رسوبات ماسه‌ای و سیلتی، بیانگر تغییرات مکرر شرایط محیطی و نوسانات سطح آب دریای خزر در دوره‌های مختلف است.

محققان همچنین با بهره‌گیری از فناوری پیشرفته XRF موفق شدند تغییرات عناصر تشکیل‌دهنده خاک را بررسی کنند. نتایج این بخش از تحقیق نشان می‌دهد چرخه‌های متوالی تر و خشک شدن خاک و نوسانات سطح آب زیرزمینی، ارتباط مستقیمی با تغییرات تراز آب دریای مازندران داشته است.

حیدری در تشریح عوامل مؤثر بر این روند، علاوه بر تغییرات اقلیمی، به کاهش ورودی آب به دریای خزر در نتیجه احداث سدها در کشورهای حاشیه این پهنه آبی و همچنین انحراف آب رودخانه‌ها برای مصارف کشاورزی، صنعتی و شرب اشاره کرد.

این استاد دانشگاه تأکید کرد خاک‌های ساحلی جنوب‌شرقی خزر از نوع «چندژنتیکی» هستند و اطلاعات ارزشمندی درباره تاریخچه جابه‌جایی خط ساحلی و تغییرات هیدرولوژیکی منطقه در اختیار پژوهشگران قرار می‌دهند.

وی افزود: مرحله بعدی این تحقیقات بر تعیین سن دقیق لایه‌های رسوبی متمرکز خواهد بود تا ارتباط میان هر یک از این لایه‌ها و رویدادهای تاریخی مرتبط با نوسانات سطح آب دریای خزر با دقت بیشتری مشخص شود.

گفتنی است نتایج این پژوهش تاکنون در قالب بیش از چهار مقاله علمی سطح Q1 در مجلات معتبر بین‌المللی منتشر شده است.

  • نویسنده : سمانه اسلامی