آنچه در نخستین نشست مشترک پیشگیری از وقوع جرم رامسر مطرح شد، بیش از آنکه یک جلسه اداری برای بررسی جرائم باشد، هشداری درباره وضعیت سلامت اجتماعی جامعه بود؛ هشداری که از افزایش خشونت، نگرانی نسبت به آمار خودکشی و کاهش تابآوری نسل جوان خبر میدهد.
در سالهای اخیر بسیاری از آسیبهای اجتماعی دیگر تنها در حوزههای تخصصی روانشناسی و مددکاری اجتماعی باقی نماندهاند. پروندههای قضایی، گزارشهای انتظامی و مراجعات به مراکز مشاوره نشان میدهد خشونتهای فردی و خانوادگی، رفتارهای پرخطر و بحرانهای روانی بیش از گذشته در زندگی روزمره مردم نمود پیدا کرده است.
دادستان رامسر در این نشست با ابراز نگرانی از آمار خودکشی در شهرستان، این موضوع را زنگ خطری جدی دانست و بر اجرای برنامههای پیشگیرانه و ارتقای سواد سلامت روان تأکید کرد. موضوعی که نشان میدهد آسیبهای روانی دیگر صرفاً یک مسئله فردی نیستند، بلکه به دغدغهای اجتماعی و عمومی تبدیل شدهاند.
در کنار این هشدار، موضوع کنترل خشم نیز به عنوان یکی از مهمترین عوامل پیشگیری از جرائم خشونتآمیز مطرح شد. بررسی پروندههای قضایی نشان میدهد بخش قابل توجهی از درگیریها، ضرب و جرحها و نزاعهای خیابانی نه از برنامهریزی قبلی، بلکه از ناتوانی افراد در مدیریت هیجانات و واکنشهای آنی ناشی میشود. مسئلهای که اهمیت آموزش مهارتهای زندگی را بیش از گذشته آشکار میکند.
اما شاید مهمترین بخش این نشست، هشدار مسئولان درباره کاهش تابآوری اجتماعی باشد. بهزیستی رامسر از افت آستانه تحمل در میان برخی نوجوانان سخن گفت؛ موضوعی که کارشناسان آن را نتیجه تغییرات سبک زندگی، کاهش ارتباطات اجتماعی، گسترش فضای مجازی، تکفرزندی و ضعف آموزش مهارتهای ارتباطی میدانند.
تابآوری اجتماعی به معنای توانایی افراد در مواجهه با فشارها، شکستها و مشکلات زندگی است. هر اندازه این توانایی کاهش یابد، احتمال بروز رفتارهای پرخاشگرانه، افسردگی، انزوا، اعتیاد و حتی خودکشی افزایش پیدا میکند. از همین رو بسیاری از متخصصان معتقدند مقابله با آسیبهای اجتماعی باید از مسیر آموزش و توانمندسازی افراد آغاز شود، نه صرفاً برخوردهای قضایی و انتظامی.
در این میان، نقش آموزش و پرورش، خانواده و نهادهای فرهنگی بیش از هر زمان دیگری برجسته است. آموزش مهارتهایی همچون کنترل خشم، گفتوگوی مؤثر، حل مسئله، تصمیمگیری منطقی و مهارت «نه گفتن» میتواند بسیاری از زمینههای بروز آسیبهای اجتماعی را کاهش دهد. مهارتهایی که زمانی در خانوادهها به شکل طبیعی منتقل میشد، اما امروز نیازمند آموزشهای هدفمند و تخصصی است.
مسئولان فرهنگی حاضر در نشست نیز بر این باور بودند که ضعف فرهنگ گفتوگو و کاهش تحمل اجتماعی، یکی از ریشههای اصلی اختلافات و خشونتهاست. جامعهای که در آن گفتوگو جای خود را به تقابل بدهد، بیش از گذشته در معرض تنشهای اجتماعی قرار خواهد گرفت.
آنچه از مجموع سخنان مسئولان قضایی، آموزشی، فرهنگی و اجتماعی رامسر برداشت میشود، ضرورت تغییر نگاه از «مقابله با جرم» به «پیشگیری از آسیب» است. تجربه کشورهای مختلف نشان داده است که کاهش خشونت، اعتیاد و آسیبهای اجتماعی بیش از هر چیز به سرمایهگذاری در حوزه آموزش، سلامت روان، تقویت خانواده و توسعه فعالیتهای فرهنگی وابسته است.
شاید مهمترین پیام این نشست آن باشد که خشونت، خودکشی و کاهش تابآوری سه مسئله جدا از هم نیستند؛ بلکه حلقههایی از یک زنجیره اجتماعی هستند که اگر امروز برای ترمیم آن برنامهریزی نشود، فردا هزینههای سنگینتری بر جامعه تحمیل خواهد کرد. جامعهای سالم زمانی شکل میگیرد که آموزش، فرهنگ، خانواده و حمایتهای اجتماعی پیش از آنکه پروندهای روی میز قاضی قرار گیرد، وارد عمل شوند.
- نویسنده : سمانه اسلامی
