بحران کمبود کاغذ که زمانی تنها یک چالش اقتصادی در حاشیه به نظر میرسید، امروز به یک تهدید تمامعیار برای صنعت رسانه و نشر کشور تبدیل شده است. در مازندران، استانی که روزگاری قطب نشر و مطبوعات شمال کشور محسوب میشد، این بحران ابعاد هشداردهندهای به خود گرفته است. از نشریات محلی که پس از ۱۸ سال فعالیت مستمر، با چشماندازی مبهم روبهرو هستند تا ناشران کتابی که تیراژ آثارشان از هزاران نسخه به چندصد نسخه سقوط کرده، همگی زیر سایه «مرگ سفید کاغذ» در حال خاموشی تدریجی هستند.
در شرایطی که کاغذ به عنوان یکی از اصلیترین نهادههای فرهنگی، نقشی بیبدیل در تولید کتاب، نشریات و حتی مدارک تحصیلی و اداری ایفا میکند، متأسفانه در سالهای اخیر از حمایتهای ارزی دولت خارج شده است. پیشتر با تخصیص ارز نیمایی، قیمت تمامشده کاغذ حدود ۳۰ هزار تومان برای هر بند بود، اما با حذف این ارز و افزایش نرخ ارز تجاری به حدود ۷۰ هزار تومان، قیمت کاغذ به بیش از یک میلیون تومان برای هر بند رسیده است . این افزایش سرسامآور، حیات بسیاری از نشریات محلی و ناشران کوچک را به مخاطره انداخته است.
«صمد صالحطبری»، سردبیر نشریه «بابلنامه»، در گفتوگو با خبرنگار ما، با اشاره به ۱۸ سال فعالیت مستمر این نشریه، از چالشهای پیشروی رسانههای محلی سخن گفت و اظهار داشت: در حالی که بسیاری از رسانههای مکتوب به دلیل مشکلات مالی و افزایش سرسامآور هزینهها تعطیل شدهاند، «بابلنامه» با عشق و اراده به کار خود ادامه میدهد، اما این اراده به تنهایی کافی نیست. وی افزود: متأسفانه مسئولان آنچنان با نشریات محلی بیگانه شدهاند که برخی از همین مسئولان بومی، شاید حتی از وجود نشریهای به نام بابلنامه و هزینههای کمرشکن انتشار آن اطلاع نداشته باشند.
صالحطبری با اشاره به اینکه «بابلنامه» در سالهای ابتدایی با تیراژی بین ۱۵۰۰ تا ۲۰۰۰ نسخه منتشر میشد، گفت: در دوران ریاست جمهوری محمود احمدینژاد با سیستم امتیازبندی و پرداخت یارانه مطبوعات، «بابلنامه» یارانهی مناسبی دریافت میکرد، اما در دولتهای بعدی، همزمان با گران شدن بیرویه هزینههای چاپ و کاغذ، تنها یک بار مبلغ ۴ میلیون تومان به عنوان یارانه دریافت کردیم که هزینه چاپ یک ماه نشریه را در آن سالها تأمین میکرد .
«رضا شهابی»، نویسنده و پژوهشگر بابلی، با اشاره به کاهش چشمگیر تیراژ کتابها در سالهای اخیر، گفت: کتاب کارنامه سیاسی قائممقام فراهانی در دهه ۸۰، چهار بار تجدید چاپ شد و هر بار ۲۱۰۰ نسخه به بازار آمد؛ یعنی در مجموع حدود ۸۰۰۰ نسخه از آن به فروش رفت، اما متأسفانه کتابهای بعدیام با تیراژ ۵۰۰ نسخه منتشر شدند. وی افزایش سرسامآور قیمت کاغذ، کاهش علاقه به مطالعه در جامعه و هجوم گوشیهای هوشمند را از عوامل اصلی این کاهش دانست و افزود: متأسفانه جامعه ایران در طول تاریخ چندان اهل مطالعه نبوده و این روند اکنون تشدید شده است .
«هادی کرمانیان»، مدیر انتشارات اکسیرقلم، با اشاره به چالشهای نشر در شهرستانها، گفت: اصلیترین اولویت ما برای حفظ و بقای کسبوکار، داشتن یک مرکز پخش تخصصی برای معرفی آثار نویسندگان و ناشران است. در حال حاضر سبد درآمدی ما تا حد زیادی به فروش مستقیم در فروشگاه وابسته است و جای خالی یک بازوی توزیعی قوی بهشدت احساس میشود. وی همچنین با انتقاد از وضعیت قوانین بیمهای، افزود: فشارهای ناشی از افزایش قوانین بیمهای نسبت به سالهای گذشته بسیار فراتر رفته و نیازمند بازنگری است .
کرمانیان با تأکید بر نقش تعیینکننده دولت در مدیریت قیمتها گفت: اگر دولت با نظارت دقیق و اختصاص یارانههای هدفمند برای تهیه کاغذ به ناشران، بر اساس میزان فعالیت و کارنامه آنها اقدام کند، تا حد زیادی میتوان از نوسانات قیمت تمامشده کتاب که اکنون چندین برابر شده است، جلوگیری کرد .
کرمانیان با توصیه به نگاه حمایتی به استعدادهای نوپا تأکید کرد و گفت: نباید اجازه دهیم چراغ خلاقیت خاموش شود. نویسندگان جوان باید تا جای ممکن حتی در تیراژهای بسیار محدود مورد حمایت قرار گیرند تا اثرشان به چاپ برسد؛ این موضوع انگیزهای برای گامهای بعدی آنها و حفظ پویایی صنعت نشر خواهد بود .
بحران کاغذ در مازندران، فراتر از یک مسئله اقتصادی، یک «درد و ضایعه فرهنگی» عمیق است که آینده اطلاعرسانی، نشر و کتابخوانی در استان را تهدید میکند. نشریات محلی که سالها با عشق و اراده چرخ رسانه را چرخاندهاند، اکنون در آستانه خاموشی قرار دارند و ناشران کتاب با تیراژهای حداقلی، به سختی نفس میکشند. دولت و وزارت فرهنگ و ارشاد اسلامی باید با تخصیص ارز یارانهای، پرداخت بهموقع یارانه مطبوعات و حمایت از شبکه توزیع کتاب، از مرگ سفید کاغذ و خاموشی رسانهها و نشر استان جلوگیری کنند. در غیر این صورت، مازندران با میراثی از صفحات خالی و چراغهای خاموش فرهنگی روبهرو خواهد شد که جبران آن، سالها زمان خواهد برد.
- نویسنده : سمانه اسلامی
