این جاده که قرار است سفر ۳۳۰ کیلومتری را به ۱۶۴ کیلومتر برساند و زمان سفر را از ۶ ساعت به ۳ ساعت کاهش دهد، از همان ابتدا با یک گاف مدیریتی بزرگ آغاز شد: «اجرا پیش از ارزیابی زیستمحیطی». اما اکنون، در میانه راه، نبرد میان بتون و برگ، به نفع طبیعت تغییر مسیر داده است؛ تغییر مسیری که حاصل پیگیریهای حقوقی سختگیرانه برای نجات قلب تپنده جنگلهای هیرکانی است.
توسعه به قیمت تخریب؛ گافی به نام «عدم ارزیابی اولیه»
یکی از تکاندهندهترین ابعاد این پروژه، این است که عملیات اجرایی پیش از انجام هرگونه «ارزیابی زیستمحیطی» آغاز شد. این یعنی جاده ابتدا پیش رفت و سپس مسئولان به این فکر افتادند که چه بلایی بر سر طبیعت آمده است! این رویکرد، نمونه بارز «توسعه بدون اندیشه» است که در آن سرعتِ پیشرفت فیزیکی (که در بخش قزوین به ۹۰ درصد رسیده)، بر امنیت زیستمحیطی اولویت یافت.
اما در بخش مازندران، داستان کمی متفاوت پیش رفت. سازمان حفاظت محیطزیست با پیگیریهای اداری و حقوقی، توانست وزارت راه را متقاعد کند که مسیر را تغییر دهد. نتیجه این نبرد مدیریتی، تغییر مسیر جاده در ۱۳ کیلومتر از مسیر بود تا از عبور آن از زیستگاههای بکر و ارزشمند جنگلهای هیرکانی، بهویژه منطقه «اِوَل»، جلوگیری شود.
این تغییر مسیر، به قیمت اضافه شدن ۱۱ کیلومتر به طول جاده، ۷ کیلومتر مسیر اضافی و ۴ کیلومتر تونل جدید تمام شد. شاید از دید یک مهندس راه، این یک «هزینه اضافی» باشد، اما از دید یک محیطبان، این «بهای نجات» یک اکوسیستم منحصر به فرد است.
هادی منصورکیا، رئیس اداره حفاظت محیطزیست تنکابن، صراحتاً اعلام کرده است که بهرهبرداری از این بزرگراه، مشروط به اجرای الزامات محیطزیستی است. این الزامات، دیگر پیشنهاد نیستند، بلکه تکالیفی هستند که وزارت راه موظف به اجرای آنهاست: احداث روگذرها و زیرگذرهایی که اجازه دهد حیوانات بدون خطرِ زیر چرخها ماندن، از یک سمت جاده به سمت دیگر بروند.و هدایت حیاتوحش به گذرگاههای امن. ممنوعیت ایجاد واحدهای پذیرایی و رستورانهای بینراهی در عرصههای طبیعی که معمولاً پس از ساخت جاده، منجر به تخریبهای پراکنده و تغییر کاربری زمینها میشود. نصب ایستگاههای کنترل کیفیت هوا و آب رودخانهها برای نظارت بر اثرات جاده بر محیط.
بزرگراه قزوین-تنکابن، نمادی از تضاد میان «توسعه سخت» و «حفاظت نرم» است. اگرچه کاهش زمان سفر وسوسهانگیز است، اما باید پذیرفت که هیچ میانبری به قیمت نابودی جنگلهای هیرکانی پذیرفتنی نیست. تغییر مسیر این جاده در بخش مازندران، پیامی روشن به تمام مجریان پروژههای عمرانی داد: «طبیعت، هرگز جایگزین ندارد». اکنون منتظریم تا ببینیم آیا وزارت راه، الزامات محیطزیستی را به عنوان یک اولویت اجرا میکند یا دوباره اجازه میدهد سرعتِ بتنریزی، صدای حیاتوحش را خفه کند.
- نویسنده : سمانه اسلامی
