برآوردهای سازمان جهاد کشاورزی مازندران از تولید حدود ۳ میلیون و ۴۰۰ هزار تن مرکبات در سال جاری حکایت دارد؛ رقمی که میتواند جایگاه استان را به عنوان یکی از قطبهای اصلی تولید محصولات باغی کشور بیش از گذشته تثبیت کند.
به گفته هادی باقری، معاون بهبود تولیدات گیاهی سازمان جهاد کشاورزی مازندران، بیش از ۱۰۲ هزار هکتار از اراضی استان به باغات پرتقال و بیش از ۱۵ هزار هکتار نیز به باغات نارنگی پیشرس و انشو اختصاص دارد. متوسط عملکرد نیز حدود ۲۸ تن در هکتار اعلام شده است.
این ارقام نشان میدهد که باغداری در مازندران دیگر صرفاً یک فعالیت سنتی و معیشتی نیست، بلکه بخشی مهم از اقتصاد کشاورزی استان را تشکیل میدهد؛ اقتصادی که اگر حلقههای پس از تولید آن تقویت شود، ظرفیت ایجاد درآمد و اشتغال بسیار بیشتری خواهد داشت.
افزایش تولید زمانی برای باغدار و اقتصاد استان مزیت محسوب میشود که بازار مناسب برای محصول وجود داشته باشد. تجربه سالهای گذشته نشان داده است که در زمان اوج برداشت، افزایش عرضه میتواند فشار قابل توجهی بر قیمت محصولات وارد کند و بخشی از منافع تولید را از باغدار دور کند.
از همین رو، چالش اصلی مازندران دیگر صرفاً افزایش سطح زیرکشت یا میزان تولید نیست؛ بلکه باید برای محصول تولیدشده بازار پایدار ایجاد کرد. توسعه صادرات، ایجاد صنایع تبدیلی، تقویت سردخانهها، بستهبندی استاندارد و ایجاد شبکه منسجم بازاررسانی میتواند بخشی از این مشکل را حل کند.
در واقع، هر تن محصولی که به جای فروش خام، وارد فرآیند سورت، بستهبندی، فرآوری یا صادرات با ارزش افزوده شود، درآمد بیشتری برای زنجیره تولید ایجاد خواهد کرد و سهم باغدار نیز میتواند افزایش یابد.
بازارهای صادراتی؛ فرصت بزرگ مازندران
اعلام آمادگی برای ارسال بخش قابل توجهی از مرکبات به بازارهای صادراتی، یک فرصت مهم برای کشاورزی مازندران است. نزدیکی استان به دریای خزر و دسترسی به بازار کشورهای شمالی ایران، در کنار ظرفیتهای حملونقل و تولید انبوه، میتواند زمینه مناسبی برای توسعه تجارت محصولات باغی فراهم کند.
اما حضور پایدار در بازارهای خارجی نیازمند استانداردهایی فراتر از تولید محصول است. کیفیت، بستهبندی، استمرار تأمین، رعایت الزامات بهداشتی و قرنطینهای و داشتن شبکه توزیع در بازار مقصد، از عواملی هستند که میتوانند صادرات را از یک فعالیت مقطعی به یک تجارت پایدار تبدیل کنند.
از این منظر، توسعه صادرات مرکبات باید به عنوان یک زنجیره دیده شود؛ زنجیرهای که از باغ آغاز میشود و تا بازار مصرف در کشور مقصد ادامه پیدا میکند.
کیوی؛ ظرفیت مکمل مرکبات
در کنار مرکبات، کیوی نیز یکی دیگر از ظرفیتهای مهم باغبانی مازندران است. بیش از ۷ هزار هکتار باغ کیوی با متوسط عملکرد بیش از ۲۸ تن در هکتار، ظرفیت تولید حدود ۲۳۰ هزار تن محصول را در استان ایجاد کرده است.
این محصول نیز قابلیت حضور در بازارهای خارجی را دارد و میتواند در کنار مرکبات، سبد صادرات محصولات باغی مازندران را متنوعتر کند. تنوع محصول برای اقتصاد استان یک مزیت مهم است؛ زیرا وابستگی صادرات به یک محصول را کاهش داده و امکان برنامهریزی برای حضور مستمرتر در بازارهای منطقهای را فراهم میکند.
یکی از نکات مهم در اظهارات مسئولان جهاد کشاورزی، کنترل آفت مگس میوه است. همکاری مراکز و کلینیکهای گیاهپزشکی برای کنترل این آفت، فقط یک اقدام فنی در حوزه کشاورزی نیست؛ بلکه مستقیماً با کیفیت محصول و امکان صادرات ارتباط دارد.
بازارهای صادراتی نسبت به سلامت و کیفیت محصولات حساس هستند و هرگونه مشکل قرنطینهای میتواند مسیر صادرات را با مانع مواجه کند. بنابراین کنترل آفات باید بخشی از سیاست صادراتی استان تلقی شود و نه اقدامی صرفاً برای افزایش تولید.
مازندران امروز با یک فرصت بزرگ مواجه است. تولید میلیونها تن مرکبات و صدها هزار تن کیوی، ظرفیت اقتصادی قابل توجهی ایجاد کرده؛ اما برای بهرهگیری کامل از این ظرفیت، باید فاصله میان باغ و بازار کاهش پیدا کند.
توسعه صنایع فرآوری، تولید آبمیوه و کنسانتره، ایجاد واحدهای بستهبندی مدرن، افزایش ظرفیت سردخانهای و تقویت زنجیره حملونقل میتواند ارزش اقتصادی محصولات باغی را چند برابر کند.
در چنین شرایطی، فصل برداشت امسال میتواند فقط یک فصل پرمحصول نباشد؛ بلکه فرصتی برای بازتعریف جایگاه مازندران در بازار محصولات باغی کشور باشد.
۳.۴ میلیون تن مرکبات و ۲۳۰ هزار تن کیوی، تنها یک آمار تولید نیست؛ پشت این ارقام، هزاران باغدار، نیروی کار و فعال اقتصادی قرار دارند. اگر سیاستگذاری استان بتواند این تولید را به صادرات پایدار، صنایع تبدیلی و بازاررسانی هوشمند متصل کند، مازندران میتواند از «استان تولیدکننده» به «قطب ارزشآفرین محصولات باغی» تبدیل شود.
- نویسنده : سمانه اسلامی
