از دور شبیه تابلویی زیبا از گلهای بنفش شناور بر سطح آب است؛ منظرهای که هر روز پای دهها بازدیدکننده و تولیدکننده محتوا را به آببندان آغوزبن بابل باز میکند. اما کارشناسان محیط زیست میگویند آنچه در قاب دوربینها ثبت میشود، نه یک جاذبه طبیعی، بلکه چهره فریبنده یکی از مخربترین گونههای مهاجم جهان است؛ گیاهی که به درستی لقب «شیطان آبی» را به خود اختصاص داده است.
سنبل آبی که این روزها در اوج گلدهی قرار دارد، بخش وسیعی از آببندان ۴۰ هکتاری آغوزبن را پوشانده است. گسترش این گیاه تا جایی پیش رفته که بسیاری از کارشناسان نسبت به تبدیل شدن آن به بحرانی فراگیر در آببندانهای مازندران هشدار میدهند.
مشکل اصلی تنها حضور این گیاه در یک آببندان نیست؛ بلکه سرعت تکثیر و توانایی فوقالعاده آن در اشغال منابع آبی است. سنبل آبی در شرایط مناسب میتواند ظرف چند هفته چند برابر شود و سطح وسیعی از آب را بپوشاند. این پوشش متراکم مانع نفوذ نور خورشید به لایههای زیرین آب میشود، میزان اکسیژن محلول را کاهش میدهد و در نهایت حیات آبزیان و تعادل اکولوژیک زیستگاه را بر هم میزند.
کارشناسان معتقدند انتشار تصاویر گلهای زیبای این گیاه در شبکههای اجتماعی، ناخواسته به گسترش آن کمک میکند. حضور گسترده گردشگران در محل آلوده، احتمال انتقال بذرها و قطعات گیاه به سایر آبگیرها را افزایش میدهد؛ موضوعی که در سالهای اخیر سبب شده رد پای سنبل آبی در برخی رودخانهها و آببندانهای دیگر استان نیز دیده شود.
آنچه نگرانیها را دوچندان کرده، تأخیر در اجرای عملیات لایروبی و پاکسازی اصولی آببندان آغوزبن است. این آببندان یکی از منابع مهم تأمین آب کشاورزی منطقه به شمار میرود و حدود ۴۰۰ هکتار از شالیزارهای اطراف را آبیاری میکند. در صورت تداوم گسترش سنبل آبی، ذخیره و انتقال آب با مشکلات بیشتری مواجه خواهد شد و کشاورزان پاییندست بیش از همه آسیب خواهند دید.
مازندران با برخورداری از حدود ۸۰۰ قطعه آببندان و ظرفیت ذخیره صدها میلیون مترمکعب آب، یکی از مهمترین مناطق متکی به این سازههای سنتی در کشور است. آببندانها نه تنها نقش مهمی در تأمین آب کشاورزی دارند، بلکه بخشی از اکوسیستمهای ارزشمند شمال کشور محسوب میشوند. از همین رو ورود یک گونه مهاجم میتواند پیامدهایی فراتر از یک منطقه محدود داشته باشد.
سنبل آبی نمونهای روشن از خطر گونههای غیربومی است؛ گونهای که به دلیل زیبایی ظاهری وارد بسیاری از مناطق جهان شد اما به سرعت به تهدیدی زیستمحیطی تبدیل شد. این گیاه هر سال هزاران بذر تولید میکند و برخی از این بذرها میتوانند سالها در بستر باقی بمانند و دوباره جوانه بزنند. همین ویژگی مبارزه با آن را دشوار و پرهزینه کرده است.
امروز آببندان آغوزبن به نمادی از یک هشدار زیستمحیطی تبدیل شده است؛ هشداری که میگوید همه پدیدههای زیبا الزاماً مفید نیستند. پشت گلهای بنفش و چشمنواز «شیطان آبی»، تهدیدی نهفته است که اگر جدی گرفته نشود، میتواند بخش مهمی از منابع آبی و کشاورزی شمال کشور را تحت تأثیر قرار دهد.
شاید زمان آن رسیده باشد که به جای ثبت تصاویر یادگاری از این مهمان ناخوانده، نگاهها به سمت مهار و حذف آن معطوف شود؛ زیرا در نبرد میان زیبایی فریبنده و سلامت محیط زیست، تأخیر در تصمیمگیری میتواند هزینهای بسیار سنگین به همراه داشته باشد.
- نویسنده : سمانه اسلامی
