رئیس کل دادگستری مازندران در سخنانی تأکید کرده است که میانکاله از مهمترین تالابهای ثبتشده و ارزشمند کشور بوده و حفاظت از آن وظیفه مشترک دستگاههای متولی بهویژه سازمان حفاظت محیط زیست است. این موضعگیری در حالی مطرح میشود که گزارشها از تداوم کاهش سطح آب، خشک شدن بخشهایی از تالاب و افزایش نشانههای تنش زیستمحیطی در این منطقه حکایت دارد.
میانکاله که در شمال کشور و در حاشیه دریای خزر قرار دارد، یکی از زیستبومهای حساس و راهبردی ایران محسوب میشود؛ منطقهای که نقش مهمی در تعادل اکولوژیک، میزبانی از گونههای مهاجر پرندگان و حفظ تنوع زیستی دارد. با این حال، در سالهای اخیر این تالاب با مجموعهای از چالشها از جمله کاهش ورودی آب، تغییرات اقلیمی، فشارهای انسانی و تهدیدهای مدیریتی مواجه بوده است.
در همین چارچوب، هشدار اخیر مقام قضایی درباره «ضرورت اقدام فوری» را میتوان نشانهای از افزایش نگرانیها نسبت به روند فرسایشی وضعیت این تالاب دانست. بهویژه آنکه شکلگیری کانونهای گرد و غبار در بخشهایی از بستر خشکشده، میتواند پیامدهایی فراتر از یک بحران محلی داشته و بر سلامت محیطزیست مناطق اطراف نیز اثرگذار باشد.
از منظر حکمرانی محیطزیست، وضعیت میانکاله بار دیگر مسئله «تعارض میان بهرهبرداری و حفاظت» را برجسته میکند. تجربه سالهای گذشته نشان داده که در غیاب هماهنگی میان دستگاههای اجرایی، تصمیمگیریهای بخشی و کوتاهمدت میتواند به تشدید فشار بر اکوسیستمهای شکننده منجر شود. در چنین شرایطی، نقش نهادهای نظارتی و قضایی در پیگیری حقوق عامه و الزام دستگاهها به اجرای تکالیف قانونی پررنگتر میشود.
رئیس کل دادگستری مازندران همچنین با اشاره به مفهوم «حقوق عامه» تأکید کرده است که دستگاه قضایی در سالهای اخیر تلاش کرده در حل برخی مشکلات دیرینه استان نقش فعالتری ایفا کند. با این حال، درباره میانکاله، تأکید اصلی بر این نکته است که ماهیت بحران زیستمحیطی فراتر از اقدامات مقطعی بوده و نیازمند برنامهریزی بلندمدت، هماهنگی نهادی و تأمین منابع پایدار است.
در این میان، جایگاه سازمان حفاظت محیط زیست بهعنوان متولی اصلی حفاظت از این تالاب، کلیدی ارزیابی میشود. کارشناسان محیطزیست معتقدند که بدون مداخله مؤثر و مبتنی بر دادههای علمی، روند تخریب تدریجی این اکوسیستم میتواند ادامه یافته و بازگشتپذیری آن را دشوارتر کند.
از سوی دیگر، میانکاله تنها یک مسئله محیطزیستی نیست؛ بلکه موضوعی چندبعدی است که به امنیت زیستی، سلامت عمومی و حتی اقتصاد محلی نیز گره خورده است. کاهش توان اکولوژیک این تالاب میتواند بر معیشت جوامع محلی، تنوع زیستی و تعادل طبیعی منطقه اثر مستقیم بگذارد.
جمعبندی این هشدارها نشان میدهد که وضعیت میانکاله وارد مرحلهای حساس شده است؛ مرحلهای که در آن، تأخیر در تصمیمگیری و اقدام میتواند هزینههای جبرانناپذیری به همراه داشته باشد. تأکید بر «اقدام فوری» در سخنان مسئولان، بیش از هر چیز بیانگر این واقعیت است که فرصت برای مدیریت تدریجی بحران رو به کاهش است و رویکردهای واکنشی دیگر پاسخگو نخواهد بود.
- نویسنده : سمانه اسلامی
