حالا طرح «خانواده میزبان» در مازندران تلاش میکند فاصله میان این کودکان و تجربه یک زندگی معمولی را کوتاهتر کند؛ طرحی که قرار نیست الزاماً به فرزندخواندگی دائمی منتهی شود، بلکه فرصتی برای حضور موقت کودک در یک خانواده واجد شرایط و تجربه فضای واقعی خانواده است.
فرزندخواندگی همواره یکی از مهمترین تصمیمهای خانوادگی بوده است؛ تصمیمی که علاوه بر تغییر زندگی کودک، مسیر تازهای را پیش روی خانواده متقاضی قرار میدهد. از همین رو، طی سالهای گذشته سازمان بهزیستی تلاش کرده با اصلاح فرآیندها و توسعه الگوهای خانوادهمحور، زمینه انتقال کودکان فاقد سرپرست مؤثر یا دارای شرایط واگذاری را از مراکز شبانهروزی به محیط خانواده فراهم کند.
در مازندران نیز این رویکرد دنبال شده است. بر اساس اعلام مدیرکل بهزیستی استان، در دولت چهاردهم تاکنون۱۱۱ کودک تحت پوشش بهزیستی مازندران به خانوادههای متقاضی فرزندخواندگی سپرده شدهاند اقدامی که با هدف تأمین مصلحت کودکان و فراهم کردن شرایط مناسب برای رشد عاطفی، تربیتی و اجتماعی آنان انجام شده است.
پذیرش سرپرستی یک کودک، تنها به فراهم کردن مسکن و امکانات مادی محدود نمیشود. خانوادهای که تصمیم به فرزندخواندگی میگیرد باید از نظر عاطفی، روانی، اجتماعی و اقتصادی آمادگی لازم را داشته باشد.
قوانین مربوط به فرزندخواندگی نیز برای اطمینان از صلاحیت خانوادهها، شرایط مشخصی را در نظر گرفته است. از جمله این شرایط میتوان به حداقل سن، صلاحیت اخلاقی و اجتماعی و توانایی مالی اشاره کرد. همچنین در فرزندخواندگی دائم، موضوع تأمین حقوق مالی کودک نیز مورد توجه قرار گرفته است.
همین الزامات سبب شده است همه خانوادههایی که علاقهمند به پذیرش کودک هستند، امکان ورود به فرآیند فرزندخواندگی دائم را نداشته باشند. اینجاست که طرحهای خانوادهمحور دیگری مانند «خانواده میزبان» اهمیت پیدا میکنند.
«خانواده میزبان» با این نگاه شکل گرفته که برای کودکی که سالهای نخست زندگی خود را در مرکز اقامتی میگذراند، حتی یک دوره حضور در محیط خانواده میتواند تجربهای مهم و اثرگذار باشد.
در این طرح، خانوادههای واجد شرایط میتوانند با نظارت سازمان بهزیستی، برای مدتی میزبانی یک کودک یا نوجوان تحت پوشش را بر عهده بگیرند. در این مدل، برخلاف فرزندخواندگی دائم، قرار نیست رابطه سرپرستی الزاماً به شکل دائمی تعریف شود و همین موضوع امکان مشارکت خانوادههای بیشتری را فراهم میکند.
رقیه رحمانی، مدیرکل بهزیستی مازندران، با تأکید بر اهمیت این طرح گفته است هیچ مرکز شبانهروزی، هر اندازه هم که از نظر امکانات مناسب باشد، نمیتواند جای محیط خانواده را بگیرد.
به گفته او، هدف از اجرای طرح خانواده میزبان این است که کودکان و نوجوانان تحت پوشش بهزیستی، به دلیل فرآیندهای اداری و محدودیتهای فرزندخواندگی، از تجربه زندگی در یک محیط خانوادگی محروم نمانند.
پشت درهای مراکز شبانهروزی چه میگذرد؟
زندگی در مراکز شبانهروزی اگرچه با خدمات حمایتی، آموزشی و مراقبتی همراه است، اما تجربه داشتن یک اتاق، یک سفره خانوادگی، همراهی والدین در مناسبتها و حتی داشتن کسی که کودک بتواند او را «پناه خود» بداند، موضوعی متفاوت است.
کودکان و نوجوانانی که به هر دلیل امکان زندگی در کنار خانواده زیستی خود را ندارند، بیش از دیگران به فرصتهایی برای تجربه روابط عاطفی پایدار و زندگی اجتماعی طبیعی نیاز دارند.
از این منظر، طرح خانواده میزبان فقط یک برنامه حمایتی نیست؛ تلاشی است برای نزدیک کردن زندگی کودکان تحت پوشش بهزیستی به شرایط عادی جامعه.
البته سپردن کودک به خانواده، حتی برای مدتی کوتاه، تصمیمی نیست که بدون بررسی انجام شود. صلاحیت خانواده متقاضی باید احراز شود و فرآیند واگذاری نیز زیر نظر بهزیستی و مطابق ضوابط قانونی صورت میگیرد.
این نظارت از یک سو برای حمایت از کودک و از سوی دیگر برای اطمینان از آمادگی خانواده میزبان ضروری است. در واقع، خانواده میزبان باید بداند که با یک مسئولیت اجتماعی و عاطفی جدی روبهرو است؛ مسئولیتی که محور آن نه خواسته بزرگسالان، بلکه مصلحت و آینده کودک است.
اکنون بهزیستی مازندران امیدوار است با تداوم اجرای طرح خانواده میزبان، تعداد بیشتری از کودکان و نوجوانان ساکن مراکز شبانهروزی، فرصت حضور در خانواده را به دست آورند.
این طرح میتواند برای خانوادههایی که تمایل به پذیرش کودک دارند اما امکان یا شرایط فرزندخواندگی دائم را ندارند نیز مسیری متفاوت ایجاد کند؛ مسیری که در آن، مشارکت اجتماعی با ایجاد یک تجربه عاطفی و انسانی گره میخورد.
برای کودکی که سالها در انتظار یک آغوش امن، یک اتاق و یک «خانه» بوده است، شاید این فرصت کوتاه، تنها یک اقامت موقت نباشد؛ شاید شروع قصهای تازه باشد؛ قصهای که در آن واژه «خانواده» دیگر فقط یک کلمه نیست. متقاضیان برای اطلاع از شرایط و ثبتنام در طرح «خانواده میزبان» میتوانند از طریق سامانه فرزندپذیری سازمان بهزیستی و بخش «طرح میزبان» اقدام کنند. پس از ثبتنام، مراحل بررسی و احراز شرایط مطابق ضوابط سازمان انجام خواهد شد.
- نویسنده : سمانه اسلامی
