یک پرتقال نارس، وقتی در بازارهای خارج از استان یا خارج از کشور عرضه میشود، فقط یک پرتقال بد نیست؛ یک پیام بد است: «مرکبات مازندران بی‌کیفیت است». پیامی که جبران آن، سال‌ها زمان می‌برد. هشدار جهاد کشاورزی استان، دقیقاً درباره همین خطر است.
مدیر باغبانی جهاد کشاورزی مازندران با هشدار نسبت به برداشت زودهنگام پرتقال تامسون گفت: عرضه مرکبات پیش از رسیدن به شاخص‌های استاندارد، علاوه بر کاهش کیفیت محصول، به اعتماد بازار و اعتبار برند مرکبات مازندران آسیب می‌زند.
حسن رزاقی با تأکید بر ضرورت رعایت زمان مناسب برداشت مرکبات اظهار کرد: ارقام زودرس نارنگی با توجه به رسیدن به مرحله مناسب برداشت، قابلیت عرضه به بازار را دارند و برداشت و عرضه پرتقال نیز باید بر اساس رسیدن میوه به شاخص‌های استاندارد انجام شود.
وی با اشاره به مشاهده مواردی از برداشت زودهنگام پرتقال تامسون افزود: متأسفانه برخی دلالان با خرید محصول از باغداران پیش از رسیدن میوه به کیفیت مطلوب، زمینه عرضه مرکبات نارس به بازار را فراهم می‌کنند؛ اقدامی که می‌تواند به زیان باغدار، مصرف‌کننده و کل زنجیره تولید و عرضه مرکبات تمام شود.
مدیر باغبانی جهاد کشاورزی مازندران با بیان اینکه نگرانی باغداران از وضعیت بازار، گاهی آنان را به فروش زودهنگام محصول وادار می‌کند، ادامه داد: برخی فروشندگان نیز عنوان می‌کنند که دلالان محصول را با قیمت پایین‌تر از ارزش واقعی خریداری می‌کنند و باغداران برای جلوگیری از زیان بیشتر یا از دست رفتن بازار، ناچار به فروش زودهنگام می‌شوند.
رزاقی با هشدار نسبت به پیامدهای این روند تصریح کرد: برداشت زودهنگام تنها به باغداری که محصولش را پیش از موعد برداشت می‌کند خسارت نمی‌زند، بلکه با عرضه میوه‌ای که هنوز کیفیت و شاخص‌های لازم را به دست نیاورده است، اعتماد خریداران را کاهش می‌دهد و اعتبار مرکبات مازندران را در بازارهای داخلی و خارجی زیر سؤال می‌برد.
وی با تأکید بر اینکه نام مازندران با مرکبات باکیفیت، به‌ویژه پرتقال ساری، شناخته میشود، گفت: حفظ این جایگاه نیازمند توجه همه فعالان بخش تولید و عرضه است. اگر محصولی با کیفیت نامطلوب به بازارهای خارج از استان یا خارج از کشور برسد، ممکن است به برند مرکبات مازندران آسیب وارد کند؛ آسیبی که جبران آن در کوتاه‌مدت امکان‌پذیر نیست.
مدیر باغبانی جهاد کشاورزی مازندران از باغداران خواست اجازه دهند پرتقال تامسون به شاخص‌های لازم برای برداشت برسد و تحت تأثیر نگرانی‌های مقطعی بازار، محصول خود را زودتر از موعد برداشت نکنند.
رزاقی خاطرنشان کرد: باغداران در صورت تردید درباره زمان مناسب برداشت می‌توانند از کارشناسان و همکاران جهاد کشاورزی در شهرستان‌ها کمک بگیرند تا شاخص‌های کیفی میوه بررسی و زمان مناسب برداشت مشخص شود.
وی همچنین اجرای برنامه‌های مرتبط با شناسنامه‌دار کردن باغ‌ها در چارچوب ماده ۷۱ را از اقداماتی دانست که می‌تواند به ساماندهی تولید و کاهش مشکلات بازار کمک کند و افزود: انتظار می‌رود با اجرای این برنامه‌ها، زمینه ردیابی بهتر محصول و مدیریت اصولی‌تر زنجیره تولید و عرضه فراهم شود.
رزاقی در بخش دیگری از سخنان خود با تأکید بر رعایت اصول فنی در برداشت و جابه‌جایی مرکبات گفت: باغداران باید با میوه مرکبات با نهایت دقت و ظرافت رفتار کنند؛ به‌گونه‌ای که گویی تخم‌مرغ جابه‌جا می‌کنند.
وی ادامه داد: استفاده از دستکش مناسب، جلوگیری از ایجاد خراش روی پوست میوه و دقت هنگام چیدن و جابه‌جایی محصول، از نکات مهمی است که باید مورد توجه قرار گیرد. حتی خراش‌های کوچک و به‌ظاهر نامحسوس نیز می‌توانند زمینه رشد قارچ‌ها و عوامل خسارت‌زا را فراهم کنند و کیفیت میوه را در زمان نگهداری کاهش دهند.
مدیر باغبانی جهاد کشاورزی مازندران با تأکید بر اینکه میوه‌های خیس یا مرطوب و همچنین مرکبات ریخته‌شده زیر درخت نباید بدون بررسی و رعایت اصول لازم وارد چرخه نگهداری شوند، افزود: رعایت این نکات می‌تواند ماندگاری مرکبات در انبار را افزایش دهد و از میزان ضایعات محصول بکاهد.
رزاقی تأکید کرد: برداشت در زمان مناسب، رعایت استانداردهای کیفی و دقت در جابه‌جایی و نگهداری، علاوه بر حفظ منافع باغداران، نقش مهمی در پایداری تولید، افزایش کیفیت محصول و صیانت از اعتبار مرکبات مازندران در بازارهای داخلی و خارجی دارد.
مسئله، فقط باغدار نیست
هشدار جهاد کشاورزی، تصویر دقیقی از یک زنجیره معیوب می‌دهد: دلال، محصول نارس را می‌خرد؛ باغدار برای فرار از زیان، می‌فروشد؛ مصرف‌کننده، میوه بی‌کیفیت می‌گیرد؛ و در نهایت، برند مرکبات مازندران آسیب می‌بیند. در این زنجیره، همه بازنده‌اند. نکته مهم این است که فشار اصلی از سمت خریدار با قیمت پایین و بی‌تعهد به کیفیت می‌آید؛ بنابراین راه‌حل، هم آموزش باغدار و هم ساماندهی بازار خرید است.
جمله رزاقی که «اگر محصولی با کیفیت نامطلوب به بازار خارج از استان برسد، به برند آسیب می‌زند»، نکته مهمی است. برند مرکبات مازندران، یک دارایی جمعی است که همه باغداران در آن شریک‌اند. یک محموله بی‌کیفیت می‌تواند بازار یک کشور را برای سال‌ها از دست بدهد. این دقیقاً همان چیزی است که در اقتصاد برند، «اثر خارجی منفی» نامیده میشود.
اشاره به ماده ۷۱ و شناسنامه‌دار کردن باغ‌ها، راهکار ساختاری درستی است. اگر هر محموله مرکبات قابل ردیابی به باغ مبدأ باشد، هم امکان نظارت بر کیفیت بیشتر میشود و هم می‌توان باغداران متخلف را از عرضه زودهنگام بازداشت. اما اثربخشی این ابزار به اجرای کامل و ثبت دقیق داده‌ها بستگی دارد.
نکته «با مرکبات مثل تخم‌مرغ رفتار کنید»، نکته‌ای است که کمتر جدی گرفته میشود. خراش‌های کوچک، در ظاهر نامحسوس‌اند؛ اما در انبار، به کپک و پوسیدگی تبدیل می‌شوند و ضایعات محصول را افزایش می‌دهند. آموزش فنی برداشت، می‌تواند به‌طور مستقیم درآمد باغدار را افزایش دهد. این آموزش‌ها باید در قالب کارگاه‌های عملی در روستاها ارائه شود، نه فقط توصیه‌های شفاهی.
پیشنهادهای اجرایی
اعلام رسمی شاخص‌هایی مانند نسبت قند به اسید، رنگ‌پوست و اندازه میوه، برای هر رقم.: تعریف سامانه خرید شفاف با قیمت‌گذاری بر اساس کیفیت، برای کاهش فشار بر باغدار.تأمین زیرساخت نگهداری و درجه‌بندی، تا باغدار ناچار به فروش فوری نباشد.با ثبت داده‌های تولید و ایجاد امکان ردیابی محصول.آموزش دستکش، چیدن و بسته‌بندی به‌صورت عملی در باغ‌ها.
هشدار جهاد کشاورزی مازندران درباره برداشت زودهنگام پرتقال تامسون، هشداری درباره کیفیت نیست؛ هشداری درباره آینده برند مرکبات استان است. عرضه میوه نارس به بازار، اعتماد مصرف‌کننده را کاهش می‌دهد و بازارهای داخلی و خارجی را تهدید می‌کند.
راه‌حل، ترکیبی است از آموزش باغداران، ساماندهی بازار خرید، توسعه زیرساخت نگهداری و شناسنامه‌دار کردن باغ‌ها. پرتقال ساری، نامی است که سال‌ها ساخته شده؛ حفظ آن، به دقت در برداشت و صبر در بازار نیاز دارد. پرتقال، وقتی می‌رسد، ارزش پیدا می‌کند؛ نه وقتی زودتر از موعد چیده شود.
- نویسنده : سمانه اسلامی
