در شرایطی که سهم جمعیت سالمند در حال افزایش و نرخ باروری در بخش‌هایی از استان کاهش یافته، هر سیاستی که بتواند به خانواده‌ها برای تصمیم‌گیری آگاهانه درباره فرزندآوری کمک کند، اهمیت بیشتری پیدا می‌کند.
در همین چارچوب، دانشگاه علوم پزشکی بابل از اجرای «طرح نفس» و نجات ۳۹ جنین از سقط ارادی خبر داده است؛ طرحی که محور آن، گفت‌وگو، مشاوره و حمایت از خانواده‌هایی است که پس از بارداری به دلایل مختلف در آستانه تصمیم به سقط قرار گرفته‌اند.
بر اساس اعلام معاونت بهداشتی دانشگاه علوم پزشکی بابل، مرکز نفس شهرستان از بهمن‌ماه ۱۴۰۲ در مرکز خدمات جامع سلامت شهید کشوری فعالیت خود را آغاز کرده و تاکنون ۳۹ مورد از این بارداری‌ها به تولد نوزاد منجر شده است.
نکته مهم در چنین طرح‌هایی این است که تصمیم به سقط را نمی‌توان صرفاً یک انتخاب فردی و پزشکی تلقی کرد.دلایل اقتصادی، نگرانی‌های خانوادگی، شرایط اجتماعی، نبود حمایت کافی یا حتی ترس از آینده می‌تواند بر تصمیم یک زوج اثر بگذارد.
از همین رو، رویکرد طرح نفس بر مشاوره و حمایت استوار شده است. محمدعلی جهانی، معاون بهداشتی دانشگاه علوم پزشکی بابل، می‌گوید مرکز نفس تلاش دارد با فرهنگ‌سازی، مشاوره و حمایت همه‌جانبه، خانواده‌هایی را که به دلایل مختلف به سقط جنین فکر می‌کنند، همراهی کند.
در این نگاه، هدف فقط منصرف کردن یک خانواده از یک تصمیم نیست؛ بلکه تلاش می‌شود علت تصمیم نیز شناسایی شود. اگر نگرانی یک مادر مسائل مالی باشد، مشاوره بدون حمایت اجتماعی ممکن است کافی نباشد و اگر مشکل از اضطراب، فشار خانوادگی یا ناآگاهی باشد، راهکار نیز باید متناسب با همان مسئله طراحی شود.مازندران در سال‌های اخیر با روند افزایش سالمندی و کاهش باروری مواجه بوده است. قرار گرفتن استان در میان استان‌های دارای جمعیت سالمندتر کشور، ضرورت توجه جدی‌تر به آینده جمعیتی را نشان می‌دهد.
اما مسئله جمعیت صرفاً به افزایش تعداد تولدها خلاصه نمی‌شود. آنچه در نهایت اهمیت دارد، شکل‌گیری خانواده‌هایی است که از نظر اقتصادی، اجتماعی و روانی امکان پرورش فرزند را داشته باشند.
به همین دلیل، سیاست‌های جمعیتی زمانی می‌توانند اثرگذار باشند که در کنار فرهنگ‌سازی، حمایت‌های واقعی نیز وجود داشته باشد؛ از خدمات سلامت مادر و کودک گرفته تا حمایت‌های اقتصادی و اجتماعی.
یکی از نکات قابل توجه در اجرای طرح نفس در بابل، استفاده از ظرفیت سازمان‌های مردم‌نهاد، بسیج جامعه پزشکی و خیرین سلامت است. دانشگاه علوم پزشکی بابل اعلام کرده است که این مجموعه‌ها در کنار معاونت‌های بهداشتی و درمانی در زمینه مشاوره و حمایت از خانواده‌ها مشارکت دارند.
این همکاری اهمیت زیادی دارد؛ زیرا دولت و نظام سلامت به تنهایی نمی‌توانند همه نیازهای خانواده‌ها را پوشش دهند. در بسیاری از موارد، حمایت یک خیر یا یک مجموعه مردمی می‌تواند مشکل کوچکی را حل کند که برای یک خانواده، مانعی بزرگ بر سر ادامه بارداری است.
دعوت دانشگاه علوم پزشکی بابل از خیرین برای مشارکت در این طرح نیز از همین منظر قابل توجه است. مشارکت اجتماعی در حوزه جمعیت می‌تواند از قالب کمک مالی فراتر رود و به حمایت‌های تخصصی، فرهنگی و اجتماعی نیز گسترش پیدا کند.
۳۹ تولد، در برابر جمعیت یک استان عدد بزرگی نیست؛ اما هر عدد در اینجا نماینده یک خانواده و یک زندگی است. ارزش طرح‌هایی مانند «نفس» را باید درهمین مقیاس انسانی نیز دید.
با این حال، استمرار چنین طرح‌هایی نیازمند ارزیابی دقیق، شناسایی ریشه‌های تصمیم به سقط و تقویت حمایت‌های پس از تولد است. خانواده‌ای که با مشاوره از سقط منصرف می‌شود، در مرحله بعد نیز به حمایت نیاز دارد.
مسئله جمعیت در مازندران یک موضوع بلندمدت است و پاسخ به آن نیز نمی‌تواند کوتاه‌مدت باشد. اگر قرار است تولد فرزند به یک انتخاب پایدار و نه یک تصمیم پرهزینه و پراضطراب تبدیل شود، باید مجموعه‌ای از حمایت‌های اقتصادی، درمانی، فرهنگی و اجتماعی در کنار خانواده قرار گیرد.
«طرح نفس» در بابل از همین زاویه قابل توجه است؛ تلاشی برای اینکه در لحظه تردید، خانواده تنها نماند و تصمیمی که می‌تواند سرنوشت یک زندگی را رقم بزند، با مشاوره و حمایت بیشتری گرفته شود.
- نویسنده : سمانه اسلامی
