در این میان، ورود خیران به حوزه نگهداری و حمایت از سالمندان، نشانهای امیدوارکننده برای پاسخ به بخشی از نیازهای آینده استان به شمار میرود.
مازندران پس از گیلان، دومین استان سالمند کشور محسوب میشود و کاهش موالید طی سالهای اخیر، نگرانیها درباره آینده جمعیتی این استان را افزایش داده است. کاهش ۳۵ درصدی تولدها طی یک دهه اخیر و رسیدن نرخ باروری به حدود ۱.۲، تصویری روشن از تغییر ساختار جمعیتی مازندران ارائه میدهد؛ تغییری که اگر برای آن از امروز برنامهریزی نشود، در سالهای آینده پیامدهای اجتماعی و اقتصادی بیشتری به همراه خواهد داشت.
در چنین شرایطی، توسعه مراکز اقامتی، مراقبتی و خدماتی سالمندان تنها یک اقدام رفاهی نیست، بلکه به یکی از نیازهای جدی جامعه تبدیل شده است.
یکی از اقدامات قابل توجه در این زمینه، راهاندازی مؤسسه خیریه مهرآوران کهریزک کاسپین سرخرود در شهرستان محمودآباد است؛ مجموعهای که با ورود خیران و سرمایهگذاری قابل توجه، زمینه نگهداری و ارائه خدمات به سالمندان را فراهم کرده است.
علیاکبر رمضانی، بنیانگذار این مؤسسه خیریه، با اشاره به روند ساخت این مجتمع اظهار کرد: این مجموعه با مجوز بهزیستی مازندران فعالیت خود را آغاز کرد و در مرحله نخست، حدود ۸۰ میلیارد تومان برای تکمیل آن سرمایهگذاری شده است.
به گفته وی، طراحی و راهاندازی مجتمع با بررسی نمونههای مشابه در ۲۷ کشور توسعهیافته انجام شده و تلاش شده است شرایطی مناسب برای زندگی و نگهداری سالمندان فراهم شود.
این مجتمع در فاز نخست ظرفیت نگهداری بیش از ۵۰ سالمند را دارد و قرار است با تکمیل مراحل بعدی، ظرفیت آن افزایش پیدا کند.
فراتر از نگهداری سالمندان
آنچه فعالیت این مؤسسه را از یک مرکز صرفاً اقامتی متمایز میکند، نگاه گستردهتر آن به مفهوم فعالیتهای خیرخواهانه است.
رمضانی میگوید درآمدهای این مجتمع با هماهنگیهای انجامشده صرف امور خیریه خواهد شد. ایجاد اشتغال برای زنان خوداتکا، برگزاری کلاسها و کارگاههای مهارتآموزی، برگزاری بازارچههای خیریه، تضمین خرید محصولات گیاهی تولیدشده توسط زنان خوداتکا و ترویج فرهنگ نوعدوستی از جمله برنامههایی است که این مؤسسه دنبال میکند.
به این ترتیب، سرمایهگذاری انجامشده تنها به ایجاد یک مرکز برای سالمندان محدود نمیشود و قرار است بخشی از ظرفیت آن در مسیر حمایت از گروههای دیگر نیازمند نیز به کار گرفته شود.
افزایش جمعیت سالمندان در مازندران در شرایطی رخ میدهد که نرخ فرزندآوری در استان روندی نزولی دارد. بر اساس آمارهای مطرحشده، نرخ باروری در مازندران به حدود ۱.۲ رسیده است؛ رقمی که نشان میدهد استان با سرعت بیشتری نسبت به گذشته به سمت سالمندی حرکت میکند.
از سوی دیگر، میزان باروری عمومی در مازندران نیز کاهش محسوسی داشته است. این شاخص در سال ۱۴۰۰ به کمتر از ۳۰ تولد به ازای هر هزار زن در سن باروری رسید، در حالی که این رقم در سال ۱۳۹۰ حدود ۵۰ در هزار بود.
آمارهای مربوط به رشد جمعیت نیز از تداوم این روند حکایت دارد. نرخ رشد جمعیت مازندران در سرشماری سال ۱۳۶۵ حدود ۳.۷ درصد بود، اما این رقم در سرشماری سال ۱۳۹۵ به حدود ۱.۳ درصد کاهش یافت. این در حالی است که نرخ رشد جمعیت کشور در همین فاصله از ۳.۹ درصد به ۱.۷ درصد رسید.
کارشناسان معتقدند مسئله سالمندی را نمیتوان جدا از مسئله کاهش فرزندآوری بررسی کرد. جامعهای که تعداد فرزندان در آن کاهش مییابد، بهتدریج با افزایش سهم سالمندان و کاهش نیروی جوان و فعال مواجه خواهد شد.
در چنین شرایطی، توسعه مراکز نگهداری و خدمات سالمندان ضروری است، اما به تنهایی نمیتواند پاسخگوی مسئله باشد. همزمان باید برای افزایش تمایل جوانان به ازدواج و فرزندآوری، کاهش موانع اقتصادی و اجتماعی و ارائه آموزش و مشاورههای لازم نیز برنامهریزی شود.
کارشناسان بر این باورند که حل مسئله جمعیت، وظیفه یک دستگاه خاص نیست و مجموعهای از دستگاههای اجرایی، دانشگاهها، نهادهای اجتماعی و بخش خصوصی باید در این زمینه نقشآفرینی کنند.
آموزش، مشاوره رایگان پیش از ازدواج، کاهش سن ازدواج، افزایش رغبت به تشکیل خانواده، حمایت از فرزندآوری و مراقبتهای دوران بارداری از جمله اقداماتی است که میتواند در سیاستهای جمعیتی استان مورد توجه جدیتر قرار گیرد.
تجربه مؤسسه مهرآوران کهریزک کاسپین نشان میدهد که بخش قابل توجهی از نیازهای اجتماعی را میتوان با مشارکت خیران و نهادهای مردمی پاسخ داد.
بنیانگذار این مؤسسه با اشاره به شرایط جمعیتی کشور و مازندران، بر ضرورت ورود گستردهتر خیران به حوزه ساخت مجتمعهای مسکونی سالمندان تأکید کرده است. این مجموعه همچنین ارتباط و همکاریهایی با مراکز نگهداری سالمندان و معلولان استان، از جمله مرکز معلولان نوشیروانی بابل، برقرار کرده است.
رمضانی با اشاره به سابقه ۲۲ ساله همکاری نزدیک با مجموعه کهریزک تهران، هدف اصلی فعالیت این مرکز را فراهم کردن شرایط مناسب برای سالمندان و تکریم دوران سالمندی عنوان میکند.
اگر این تجربه در دیگر شهرستانهای مازندران نیز تکرار شود، میتوان امیدوار بود که بخشی از کمبود زیرساختهای مورد نیاز سالمندان در سالهای آینده جبران شود.
مازندران امروز با یک واقعیت جمعیتی تازه روبهروست؛ استانی که از یک سو شمار سالمندان آن رو به افزایش است و از سوی دیگر با کاهش تولد و فرزندآوری مواجه شده است. در چنین شرایطی، حمایت از سالمندان و توسعه مراکز خدماتی آنان یک ضرورت فوری است، اما در کنار آن باید برای ریشههای کاهش جمعیت و فرزندآوری نیز چارهاندیشی کرد.
ورود خیران به این عرصه را میتوان «چراغی که روشن شده» دانست؛ چراغی که اگر با برنامهریزی دستگاههای اجرایی و مشارکت بیشتر مردم همراه شود، میتواند مسیر حمایت از سالمندان مازندران را روشنتر کند.
- نویسنده : سمانه اسلامی
