«پشه آئدس»، ناقل ویروسهای خطرناکی که هیچ درمان اختصاصی یا آنتیبیوتیکی برای آنها وجود ندارد، اکنون در ۱۹ شهرستان این استان شناسایی شده است. این وضعیت، تنها یک چالش بهداشتی ساده نیست، بلکه یک «بحران پدافند غیرعامل» است که در آن، هر ظرف آب کوچک یا هر تکه زباله رها شده در حاشیه شهرها، میتواند به یک مرکز تولید انبوه برای ناقلانی تبدیل شود که تهدیدکننده سلامت هزاران نفر هستند.
واکنش سریع دستگاه اجرایی استان، نشاندهنده سطح حساسیت این موضوع است. دستور فوری مصطفی سوادکوهی، معاون سیاسی و اجتماعی استاندار مازندران، به فرمانداران و شهرداران برای ارائه گزارش اقدامات در بازه زمانی ۴۸ ساعته، گویای آن است که در مواجهه با آئدس، «زمان»، کلیدیترین متغیر است. در دنیای اپیدمیولوژی، سرعت تکثیر این پشه با سرعت گسترش بیماریهاست؛ بنابراین، هر تأخیری در پاکسازی کانونهای تکثیر، به معنای باز کردن درهای شهر برای ویروسهای منتقلشونده است. این رویکرد «ضربالاجلی»، نشان میدهد که مدیریت استان قصد دارد پیش از آنکه موج گرمایی-سفرتی، زنجیره انتقال بیماری را کامل کند، حلقههای واسط را پاره کند.
یکی از محورهای نگرانکننده در این گزارش، نقش بنادر صیادی به عنوان دروازههای ورود و خروج است. ادارهکل شیلات مازندران با آغاز عملیات مقابله در بنادر، بهویژه در نقاطی چون بابلسر، بر حساسیت این مناطق تأکید کرده است. بنادر به دلیل ماهیت محیطی (ترکیب آب و رطوبت) و تردد بالای شناورها، میتوانند کانونهای اولیه ورود یا تکثیر آئدس باشند. اینکه در برخی مناطق مدیریت به بخش خصوصی واگذار شده، نباید باعث ایجاد «خلاء نظارتی» شود؛ چراکه ویروس معیاری برای مالکیت زین ندارد و هرگونه بینظمی بهداشتی در یک اسکله، میتواند کل منطقه را به خطر اندازد.
کارشناسان بهداشت، دلیل گسترش این پشه را در «رفتارهای انسانی» و «ناکارآمدیهای محیطی» میبینند. آبهای راکد، ظروف یکبارمصرف رهاشده و زبالههای پلاستیکی، در واقع «مهدکدههای رایگان» برای پشه آئدس هستند. نکته تکاندهنده این است که بیماریهای منتقلشونده توسط این پشه، منشأ ویروسی دارند و هیچ درمان قطعی یا آنتیبیوتیکی برای آنها تعریف نشده است. علائمی چون تب شدید، درد مفاصل و استخوانها و در موارد حاد، مرگ، این هشدار را از یک توصیه بهداشتی به یک «ضرورت حیاتی» تبدیل میکند.
باید پذیرفت که هیچ شهرداری یا فرمانداری، هر چقدر هم توانمند باشد، نمیتواند تکتک ظرفهای آب راکد در حیاط خانهها یا پشتبامها پیدا و تخلیه کند. مبارزه با آئدس، نیازمند یک «همافزایی اجتماعی» است. پاکسازی محیط اطراف منازل و حذف هرگونه تجمع آب، دیگر یک توصیه بهداشتی نیست، بلکه یک «تکلیف شهروندی» برای حفاظت از سلامت جمعی است. تا زمانی که شهروندان خود را بخشی از این زنجیره دفاعی نبینند، عملیاتهای دولتی تنها به کاهش سرعت گسترش منجر خواهد شد، نه ریشهکنی کامل.
گسترش پشه آئدس در ۱۹ شهرستان مازندران، زنگ خطری برای بازنگری در استانداردهای بهداشت محیطی در مناطق توریستی است. مازندران در آستانه یک چالش جدی است که در آن، مدیریت شهری باید با مدیریت بهداشتی و آگاهی عمومی گره بخورد. اگر این همگرایی اتفاق نیفتد، زیباییهای تابستانی استان ممکن است با سایهای از نگرانیهای بهداشتی پوشانده شود. نجات سلامت جامعه، در گروی یک اقدام کوچک است: «حذف یک ظرف آب راکد».
- نویسنده : سمانه اسلامی
