سالهاست کشاورزان از قیمت پایین فروش محصولات خود گلایه دارند و در مقابل، مصرفکنندگان نیز همان محصولات را با چندین برابر قیمت از بازار خریداری میکنند؛ پارادوکسی که نشان میدهد سود اصلی زنجیره تولید تا مصرف، نه به تولیدکننده میرسد و نه به مصرفکننده، بلکه در میانه این مسیر نصیب واسطههایی میشود که نقشی در تولید ندارند. کارشناسان معتقدند تا زمانی که نظام بازاررسانی محصولات کشاورزی اصلاح نشود، نه تولیدکننده از دسترنج خود بهره کافی خواهد برد و نه سفره مردم از نوسانات قیمت در امان خواهد ماند.
سرپرست سازمان مرکزی تعاون روستایی ایران نیز با تأکید بر این واقعیت، اصلاح نظام بازاررسانی محصولات کشاورزی را یکی از مهمترین ضرورتهای بخش کشاورزی کشور دانست و گفت: حضور مؤثر تشکلها، اتحادیهها و شبکه تعاون روستایی میتواند نقش واسطههای غیرضروری را کاهش داده و منافع تولیدکننده و مصرفکننده را همزمان تأمین کند.
علی برابری در نشست مدیران ستادی و استانی، تشکلهای بخش خصوصی، شرکتهای تعاونی و اتحادیههای کشوری در ساری اظهار کرد: محصولات باغی علاوه بر نقش مؤثر در تأمین امنیت غذایی، سهم قابل توجهی در صادرات غیرنفتی دارند و به همین دلیل، ساماندهی شیوه عرضه و فروش این محصولات باید در اولویت سیاستهای بخش کشاورزی قرار گیرد.
وی با اشاره به فاصله قابل توجه قیمت محصولات از مزرعه تا بازار مصرف افزود: امروز کشاورزان از قیمت فروش محصولات خود رضایت ندارند و در سوی دیگر، مصرفکنندگان نیز همان محصولات را با قیمتهای بالا تهیه میکنند. این شکاف قیمتی نشان میدهد ساختار بازاررسانی نیازمند اصلاحی اساسی است.
برابری، تشکلهای کشاورزی و شبکه تعاون روستایی را بازوی اجرایی این تحول دانست و تصریح کرد: اگر اتحادیهها و تعاونیها نقش پررنگتری در خرید، تجمیع، بستهبندی و عرضه مستقیم محصولات ایفا کنند، بخش قابل توجهی از واسطهگری حذف خواهد شد و سود حاصل از تولید به جای دلالی، نصیب کشاورزان خواهد شد.
وی تکمیل زنجیره ارزش را از دیگر اولویتهای این بخش برشمرد و گفت: توسعه صنایع تبدیلی، ایجاد واحدهای فرآوری، افزایش ظرفیت سردخانهها و جذب سرمایهگذاری بخش خصوصی، ضمن کاهش ضایعات محصولات کشاورزی، ارزش افزوده بیشتری برای تولیدکنندگان ایجاد خواهد کرد.
کارشناسان اقتصادی نیز بر این باورند که یکی از ضعفهای ساختاری کشاورزی ایران، فاصله میان تولید و بازار است. در بسیاری از موارد، کشاورز محصول خود را با کمترین سود به فروش میرساند، اما همان محصول پس از عبور از چندین حلقه واسطه، با قیمت چند برابری به دست مصرفکننده میرسد؛ روندی که نه تنها درآمد تولیدکننده را کاهش میدهد، بلکه به افزایش هزینه خانوارها نیز منجر میشود.
مازندران به عنوان یکی از قطبهای کشاورزی کشور، نمونه روشنی از این ظرفیت و چالش است. این استان با حدود ۴۶۰ هزار هکتار اراضی کشاورزی و باغی، سالانه بیش از هفت میلیون تن انواع محصولات تولید میکند و در تولید ۱۵ محصول کشاورزی و باغی، رتبههای نخست تا سوم کشور را در اختیار دارد. همچنین تأمین حدود ۴۲ درصد برنج کشور و تولید سالانه بیش از سه میلیون و ۵۰۰ هزار تن مرکبات، اهمیت این استان را در امنیت غذایی و صادرات محصولات کشاورزی دوچندان کرده است.
سرپرست سازمان مرکزی تعاون روستایی ایران ابراز امیدواری کرد که نتایج نشست ساری، به تدوین راهکارهای عملی برای اصلاح نظام بازاررسانی، تقویت جایگاه تعاونیهای روستایی و افزایش سهم کشاورزان از ارزش واقعی محصولاتشان منجر شود.
آنچه امروز بیش از هر زمان دیگری ضرورت دارد، عبور از الگوی سنتی فروش محصولات کشاورزی و حرکت به سمت زنجیرهای است که در آن، تولیدکننده سهم عادلانهای از درآمد داشته باشد و مصرفکننده نیز محصول را با قیمت منطقی خریداری کند. تحقق این هدف، تنها با حذف واسطههای غیرضروری، تقویت تشکلهای تخصصی و توسعه زیرساختهای بازاررسانی امکانپذیر خواهد بود.
- نویسنده : سمانه اسلامی
