فاضلاب، از آن دسته مشکلات شهری است که تا زمانی که بحران ایجاد نکند، کمتر دیده میشود؛ اما پیامدهای آن آرام و تدریجی در زندگی شهروندان، کیفیت منابع آب و محیط زیست خود را نشان میدهد.
قائمشهر سالهاست با مسئله توسعه شبکه فاضلاب دستوپنجه نرم میکند. اجرای طرحهای این حوزه از سال ۱۳۹۲ آغاز شده و تاکنون بیش از ۳۳ کیلومتر از خطوط اصلی و فرعی شبکه جمعآوری در این شهر اجرا شده است.
با این حال، توسعه شبکه زمانی معنا پیدا میکند که حلقههای بعدی آن نیز تکمیل شود؛ شبکهای که فاضلاب را جمعآوری کند اما تصفیهخانه کافی برای دریافت و تصفیه آن وجود نداشته باشد، نمیتواند پاسخ کامل به مسئله فاضلاب شهری باشد.حالا خرید زمینی به مساحت ۷.۶ هکتار برای احداث تصفیهخانه، مهمترین اتفاق تازه دراین مسیر است.
به گفته مدیرعامل آب و فاضلاب مازندران، پروژه تصفیهخانه فاضلاب شهری قائمشهر که ۱۷ سال به دلیل عدم همکاری بانک توسعه اسلامی متوقف مانده بود، قرار است با استفاده از اعتبارات ماده ۲۳ و ضمانت سازمان برنامه و بودجه، در دهه فجر وارد فاز اجرایی شود.
این وعده، اگر عملیاتی شود، میتواند نقطه عطفی در پروژهای باشد که سالها میان اعتبار، زمین و تأمین منابع مالی گرفتار مانده است.
اما توسعه فاضلاب قائمشهر فقط به تصفیهخانه خلاصه نمیشود.در محدوده خیابان ولیعصر نیز قراردادی به ارزش ۲۷۶ میلیارد ریال برای اجرای ۲ هزار و ۸۰۰ متر شبکه جمعآوری و احداث ۸۳ منهول منعقد شده است. تاکنون ۲ هزار و ۲۰۰ متر از این شبکه اجرا شده و ۶۰۰ متر باقیمانده در دست اجراست.
اعداد پروژه نشان میدهد که شبکه فاضلاب قائمشهر بهتدریج در حال گسترش است، اما فاصله میان آغاز پروژهها و بهرهبرداری نهایی همچنان مسئلهای است که باید مورد توجه قرار گیرد.
شهروندان نتیجه پروژههای فاضلاب را نه در میزان اعتبار قراردادها، بلکه در کیفیت محیط زندگی خود احساس میکنند؛ در کاهش آلودگی منابع آب، مدیریت بهتر پساب، ارتقای بهداشت عمومی و کاهش آسیبهای زیستمحیطی.از همین رو، اجرای تصفیهخانه برای قائمشهر اهمیت ویژهای دارد.
قائمشهر از شهرهای پرجمعیت مازندران است و توسعه شهری آن طی سالهای گذشته، نیاز به زیرساختهای متناسب را افزایش داده است. توسعه شبکه آب و فاضلاب اگر همپای توسعه کالبدی شهر حرکت نکند، فاصله میان جمعیت و زیرساخت بیشتر خواهد شد.
مسئله دیگر، ارتباط مستقیم فاضلاب با منابع آب و محیط زیست است. در استانی که منابع آبی و زمینهای کشاورزی بخش مهمی از سرمایه طبیعی آن محسوب میشوند، مدیریت پساب شهری دیگر صرفاً یک پروژه عمرانی نیست؛ یک ضرورت زیستمحیطی است.در کنار فاضلاب، آب شرب نیز در برنامههای زیرساختی قائمشهر و مناطق پیرامونی قرار گرفته است.
بر اساس اعلام شرکت آب و فاضلاب مازندران، عملیات احداث مخازن آب شرب در روستاهای هفتتن، پاشاکلا و جنید با ظرفیت مجموع سه هزار و ۹۰۰ مترمکعب و هشت کیلومتر توسعه شبکه آغاز شده است.
این پروژهها با اعتبار ۳۰ میلیارد تومان در دستور کار قرار دارند و قرار است بیش از ۱۰ هزار نفر را از آب شرب سالم بهرهمند کنند.
در واقع، مجموعه این پروژهها نشان میدهد که چالش آب و فاضلاب قائمشهر دو روی یک سکهاند؛ از یک سو باید آب شرب پایدار و سالم به دست مردم برسد و ازسوی دیگر، فاضلاب تولیدشده باید به شکل اصولی جمعآوری و تصفیه شود.توسعه زیرساخت زمانی موفق است که این چرخه کامل شود.
اکنون برای قائمشهر، خرید زمین تصفیهخانه و ادامه توسعه شبکه، یک فرصت تازه ایجاد کرده است؛ فرصتی که البته ارزش واقعی آن زمانی مشخص میشود که پروژه از مرحله وعده و قرارداد عبور کرده و به مرحله اجرا و سپس بهرهبرداری برسد.سالها توقف یک پروژه زیرساختی، بهخودیخود یک هشدار است. تجربه قائمشهر نشان میدهد که در پروژههای بلندمدت، فقط اختصاص اعتبار کافی نیست؛ تأمین زمین، منابع مالی پایدار، هماهنگی دستگاهها و استمرار مدیریت نیز به همان اندازه اهمیت دارد.
قائمشهر اکنون در آستانه مرحلهای تازه قرار دارد.اگر وعده ورود پروژه تصفیهخانه به فاز اجرایی محقق شود و توسعه شبکه نیز با همین شتاب ادامه پیدا کند، یکی ازمطالبات قدیمی این شهر وارد مسیر عملیاتیتری خواهد شد.
اما برای شهروندان، پایان ماجرا زمانی است که فاضلاب جمعآوری شود، تصفیه شود و اثر آن در محیط زندگی دیده شود؛ نه زمانی که یک قرارداد امضا یا زمینی خریداری میشود.
فاضلاب قائمشهر سالها منتظر مانده است. حالا زمان آن رسیده که این پروژه از روی کاغذ به زمین برسد و از زمین نیز به یک زیرساخت واقعی برای شهر تبدیل شود.
- نویسنده : سمانه اسلامی
