این گذار، در واقع ضرورت عبور از شیوهای است که در آن تولید بیش از اندازه به زمین، نیروی کار و شرایط طبیعی وابسته است و حرکت به سمت کشاورزی دانشبنیان، فناورانه، بهرهور و متکی بر مدیریت دقیق منابع را طلب میکند.
رئیس سازمان جهاد کشاورزی مازندران با تأکید بر همین ضرورت، برنامهمحوری و همافزایی دستگاههای اجرایی را محور حرکت استان در قالب برنامه ۲۵ ساله کشاورزی و برنامه هفتم توسعه عنوان کرده است. اما تحقق این هدف، بیش از آنکه به تدوین سندهای جدید نیاز داشته باشد، به تغییر در شیوه اجرا و تصمیمگیری وابسته است.
مازندران از ظرفیتهای کمنظیری در تولید محصولات کشاورزی برخوردار است، اما تداوم این جایگاه با روشهای سنتی دشوار خواهد بود. افزایش هزینه تولید، محدودیت منابع آب، خرد بودن اراضی، تغییرات اقلیمی، ضعف برخی زیرساختها و فاصله میان تولید و بازار، چالشهایی هستند که نمیتوان با نسخههای گذشته با آنها مواجه شد.
کشاورزی نسل چهارم باید بتواند از فناوری برای افزایش تولید در واحد سطح، کاهش مصرف آب و نهادهها، مدیریت هوشمند مزرعه و کاهش ضایعات استفاده کند. در چنین مدلی، کشاورز تنها تولیدکننده محصول نیست، بلکه بخشی از یک زنجیره اقتصادی است که از نهاده و تولید تا فرآوری، بستهبندی، بازار و صادرات امتداد دارد.
تأکید رئیس سازمان جهاد کشاورزی بر اجرای پروژههای آب و خاک، یک ضرورت اساسی است. بدون اصلاح زیرساختهای آبیاری و افزایش بهرهوری منابع آب، سخن گفتن از کشاورزی مدرن عملاً ناقص خواهد بود.
سرمایهگذاری در آبیاری نوین، زهکشی، مدیریت منابع آب، اصلاح الگوی کشت و توسعه سامانههای هوشمند میتواند هم هزینه تولید را کاهش دهد و هم تابآوری کشاورزی استان را در برابر خشکسالی و تغییرات اقلیمی افزایش دهد.
از سوی دیگر، مسئله خاک نیز باید در مرکز سیاستهای کشاورزی قرار گیرد. حفظ حاصلخیزی زمین و جلوگیری از تغییر کاربری بیضابطه، شرط تداوم تولید در سالهای آینده است.
در این میان، تأکید بنیاد مسکن بر توانمندسازی روستاها نیز اهمیت پیدا میکند. اگر قرار است کشاورزی مازندران مدرن شود، روستا نیز باید امکان زندگی و ماندگاری جمعیت را فراهم کند.
مهاجرت نیروی کار از روستا، در نهایت مستقیماً به آینده تولید کشاورزی آسیب میزند. بنابراین توسعه راه، خدمات، مسکن، اینترنت، آموزش و امکانات عمومی روستاها، بخشی از سیاست کشاورزی محسوب میشود، نه موضوعی جدا از آن.
«احیای روستازیستی» که در این نشست مورد تأکید قرار گرفته، زمانی موفق خواهد بود که روستا علاوه بر محل سکونت، به یک واحد اقتصادی پویا تبدیل شود؛ واحدی که در آن تعاونیها، تشکلهای تولیدی و بخش خصوصی نقش فعال داشته باشند.
تجربه شرایط دشوار اخیر کشور نیز بار دیگر اهمیت امنیت غذایی را نشان داد. همانطور که رئیس سازمان مدیریت و برنامهریزی استان اشاره کرده، تداوم تولید و تأمین کالاهای اساسی یکی از پایههای تابآوری کشور در شرایط بحران است.
از این منظر، کشاورزی مازندران فقط مسئله اقتصاد استان نیست؛ بخشی از امنیت ملی کشور به شمار میرود. هر تصمیمی که باعث افزایش بهرهوری تولید، کاهش وابستگی به واردات نهادهها، کاهش ضایعات و تقویت زنجیره توزیع شود، در نهایت به تقویت امنیت غذایی منجر خواهد شد.
گذار به کشاورزی نسل چهارم با یک دستگاه و یک بودجه محقق نمیشود. جهاد کشاورزی، بنیاد مسکن، سازمان برنامه و بودجه، دستگاههای خدماترسان، دانشگاهها، تشکلهای کشاورزی و بخش خصوصی باید در یک مسیر مشترک حرکت کنند.
مازندران امروز بیش از هر زمان دیگری به کشاورزی نیاز دارد که کمتر آب مصرف کند، بیشتر تولید کند، ارزش افزوده بیشتری ایجاد کند و نیروی انسانی و جمعیت را در روستا نگه دارد.
اگر برنامه ۲۵ ساله کشاورزی استان بتواند این چهار هدف را به برنامههای اجرایی و قابل اندازهگیری تبدیل کند، «کشاورزی نسل چهارم» از یک عنوان مدیریتی فراتر رفته و به نقشه راه تحول مهمترین بخش اقتصاد مازندران تبدیل خواهد شد.
- نویسنده : سمانه اسلامی
