با این حال، اهمیت ماجرا تنها در میزان خسارت مالی خلاصه نمیشود. سرعت بازگشت خدمات عمومی، بازسازی زیرساختها و نحوه تأمین منابع مالی، اکنون به مهمترین شاخص برای ارزیابی عملکرد مدیریت بحران در مازندران تبدیل شده است.
استاندار مازندران از دستور مستقیم رئیسجمهور برای رفع محدودیت اعتباری در جبران خسارتهای ناشی از سیل هفدهم شهریور خبر داده است. این تصمیم، اگر در مرحله اجرا نیز با همین سرعت دنبال شود، میتواند بخش مهمی از نگرانیهای موجود درباره تأخیر در بازسازی زیرساختهای دولتی را برطرف کند.
فراتر از یک سیلاب؛ خسارت به زیرساختهای حیاتی
بارشهای شدید اخیر، بخشهایی از مازندران بهویژه مناطق شرقی استان را تحت تأثیر قرار داد. آبگرفتگی معابر، افزایش سطح رودخانهها و مسیلها، قطعی برق و اختلال در تردد، تنها بخشی از پیامدهای این سامانه بارشی بود.
در شهرهایی مانند جویبار، بابلسر، بابل و محمودآباد، شدت بارندگی زندگی روزمره شهروندان را مختل کرد و همزمان آسیبهایی نیز به تأسیسات و زیرساختها وارد شد.
این وضعیت نشان میدهد که در استانی مانند مازندران، مسئله سیلاب دیگر نمیتواند صرفاً به عنوان یک حادثه مقطعی و غیرقابل پیشبینی تلقی شود. تکرار بارشهای شدید در سالهای اخیر، ضرورت حرکت از «مدیریت پس از بحران» به سمت «مدیریت پیشگیرانه بحران» را بیش از گذشته آشکار کرده است.
۴۵۰۰ میلیارد تومان؛ عددی که فقط هزینه بازسازی نیست
برآورد بیش از ۴۵۰۰ میلیارد تومان خسارت، در نگاه نخست یک رقم مالی است؛ اما در واقع باید آن را هزینهای برای بازگرداندن چرخه عادی زندگی در استان دانست.
هر روز تأخیر در بازسازی یک مدرسه، یک مسیر ارتباطی، شبکه برق یا تأسیسات عمومی، میتواند هزینههای اجتماعی و اقتصادی بیشتری ایجاد کند. به همین دلیل، تأکید دولت بر نبود محدودیت اعتباری برای جبران خسارتها، زمانی اهمیت واقعی پیدا میکند که این تصمیم به تخصیص سریع منابع، آغاز پروژهها و نظارت دقیق بر نحوه هزینهکرد اعتبارات منجر شود.
از سوی دیگر، تجربه حوادث مشابه نشان داده است که صرف اختصاص اعتبار برای بازسازی کافی نیست. بخشی از منابع باید به اصلاح نقاط پرخطر، تقویت شبکههای دفع آبهای سطحی، بهسازی مسیر رودخانهها و مسیلها و ارتقای تابآوری زیرساختها اختصاص یابد؛ در غیر این صورت، خطر تکرار خسارت در بارش بعدی همچنان پابرجا خواهد ماند.
۶۶ مدرسه؛ اولویت فوری مدیریت استان
در میان خسارتهای واردشده، آسیبدیدگی ۶۶ مدرسه از اهمیت ویژهای برخوردار است؛ زیرا بازسازی مدارس مستقیماً با آغاز سال تحصیلی و حق دانشآموزان برای برخورداری از فضای آموزشی ایمن ارتباط دارد.
استاندار مازندران اعلام کرده است که هدف مدیریت استان، بازسازی و بهرهبرداری از این فضاها تا ابتدای مهرماه است. تحقق این وعده، علاوه بر آنکه یک ضرورت اجرایی است، از منظر اجتماعی نیز اهمیت زیادی دارد؛ چرا که خانوادهها نباید هزینه اختلال در زیرساختهای عمومی را با وقفه در آموزش فرزندانشان پرداخت کنند.
در این میان، نظارت میدانی و مستمر مسئولان میتواند از طولانی شدن فرآیند تعمیرات جلوگیری کند؛ بهویژه آنکه در پروژههای پس از بحران، سرعت تصمیمگیری و هماهنگی دستگاهها به اندازه تأمین اعتبار اهمیت دارد.
نکته اساسی در مدیریت این حادثه آن است که بازسازی نباید صرفاً به معنای بازگرداندن وضعیت موجود پیش از سیل باشد. اگر مدرسه، راه یا تأسیساتی در نقطهای آسیبپذیر قرار داشته، بازسازی عین وضعیت قبلی بدون اصلاح عوامل خطر، در واقع انتقال مسئله به حادثه بعدی است.
مازندران به دلیل ویژگیهای جغرافیایی، بارشهای فراوان، گستردگی مناطق شهری و روستایی و وجود شبکه متراکم رودخانهها و مسیلها، نیازمند برنامهای بلندمدت برای افزایش تابآوری در برابر سیلاب است.
از این منظر، اعتبار اختصاصیافته برای جبران خسارت میتواند فرصتی برای اصلاح زیرساختها نیز باشد؛ فرصتی که در صورت برنامهریزی درست، هزینههای حوادث آینده را کاهش خواهد داد.
آزمون وعده دولت در میدان اجرا
اکنون مهمترین مرحله پس از اعلام تأمین منابع، تبدیل وعده به اقدام عملی است. مردم مازندران بیش از هر چیز به بازگشت سریع خدمات، ایمن شدن زیرساختها و مشخص شدن تکلیف خسارتهای واردشده نیاز دارند.
دستور رئیسجمهور برای رفع محدودیت اعتباری، در این شرایط میتواند پشتوانه مهمی برای مدیریت استان باشد؛ اما موفقیت نهایی این سیاست به نحوه تخصیص اعتبار، سرعت اجرای پروژهها، اولویتبندی مناطق آسیبدیده و شفافیت در فرآیند بازسازی وابسته است.
سیلاب اخیر، اگرچه خسارت قابلتوجهی بر جای گذاشته، اما میتواند نقطه شروعی برای بازنگری در سیاستهای مدیریت سیلاب در مازندران نیز باشد. استان نباید تنها پس از وقوع حادثه برای جبران خسارت وارد عمل شود؛ بلکه باید از اکنون برای بارش و سیلاب بعدی آماده باشد.
در نهایت، معیار موفقیت مدیریت بحران نه فقط میزان اعتباری است که برای بازسازی اختصاص مییابد، بلکه میزان خسارتی است که در حادثه بعدی از وقوع آن جلوگیری میشود. مازندران اکنون در برابر یک آزمون دوگانه قرار دارد: جبران سریع خسارتهای سیل اخیر و ساختن زیرساختهایی که در برابر سیلابهای آینده مقاومتر باشند.
- نویسنده : سمانه اسلامی
