تأکید اخیر مسئولان مازندران بر تأمین مستمر آرد و ارتقای کیفیت نان در سوادکوه شمالی، تنها یک موضوع اجرایی و شهرستانی نیست؛ بلکه بخشی از مسئله بزرگتر امنیت غذایی و رضایت عمومی است.
در نشست بررسی وضعیت گندم، آرد و نان سوادکوه شمالی، بر ضرورت تأمین منظم آرد نانواییها، توزیع بهموقع، نظارت بر عملکرد پیمانکار حمل و افزایش مهارت نانوایان تأکید شده است. مدیرکل غله و خدمات بازرگانی مازندران همچنین استمرار تأمین گندم و حفظ ذخایر پایدار را از الزامات تداوم عرضه آرد دانسته است.
اهمیت این موضوع زمانی روشنتر میشود که بدانیم کیفیت نان فقط به کیفیت آرد وابسته نیست. از مزرعه تا سفره، عوامل متعددی در کیفیت محصول نهایی نقش دارند؛ کیفیت گندم، فرآیند آسیاب، شرایط نگهداری و حمل آرد، مهارت نانوا، میزان و زمان تخمیر، دمای پخت و حتی وضعیت تجهیزات نانوایی. بنابراین اگر قرار باشد کیفیت نان به شکل پایدار افزایش یابد، نگاه زنجیرهای به این محصول ضروری است.
یکی از نکات قابل توجه در برنامه جدید، تأکید بر آموزش نانوایان است. آموزش نیروی انسانی میتواند یکی از کمهزینهترین و در عین حال مؤثرترین راههای ارتقای کیفیت نان باشد. نمیتوان انتظار داشت صرفاً با تغییر نوع آرد یا افزایش نظارت، نان مطلوبتری تولید شود؛ زمانی میتوان به نتیجه رسید که نانوا نیز دانش و مهارت لازم برای کار با مواد اولیه و تجهیزات را داشته باشد.
از سوی دیگر، موضوع حمل آرد نیز نباید یک مسئله اداری ساده تلقی شود. کوچکترین اختلال در این حلقه میتواند مستقیماً به نانوایی و در نهایت به سفره مردم منتقل شود. به همین دلیل، تأکید بر ارزیابی مستمر پیمانکار حمل، رصد میزان مصرف و نظارت بر روند توزیع، در واقع تلاش برای ایجاد یک زنجیره قابل ردیابی و منظم است.
در کنار تأمین، مسئله کیفیت نیز اهمیت ویژهای دارد. تجربه عمومی مصرفکنندگان نشان میدهد یکی از گلایههای همیشگی درباره نان، بیات شدن سریع، کیفیت نامناسب، ضایعات و تفاوت کیفیت میان نانواییهاست. بررسیهای کارشناسی نیز نشان داده که کیفیت نان تحت تأثیر مجموعهای از عوامل علمی و فنی قرار دارد و نمیتوان همه مشکلات را صرفاً به کیفیت آرد نسبت داد.
از این منظر، سیاستگذاری در حوزه نان باید از رویکرد واکنشی فاصله بگیرد. نظارت زمانی مؤثر خواهد بود که مستمر، دادهمحور و نتیجهمحور باشد؛ یعنی به جای اینکه صرفاً در مقاطع خاص بازرسی انجام شود، اطلاعات مربوط به میزان آرد تحویلی، میزان مصرف، کیفیت محصول، شکایات مردم و عملکرد نانواییها به صورت منظم مورد ارزیابی قرار گیرد.
نکته مهم دیگر، آمادگی نانواییها برای شرایط اضطراری است. تأکید بر تجهیز واحدهای نانوایی به سوخت دوم و برگزاری مانور عملی استفاده از سوخت جایگزین، نشان میدهد امنیت غذایی تنها به تأمین گندم و آرد محدود نیست. اگر در شرایط بحرانی، انرژی یا حملونقل دچار اختلال شود، استمرار فعالیت نانواییها خود به بخشی از مدیریت بحران تبدیل خواهد شد.
در این میان، سوادکوه شمالی به دلیل موقعیت جغرافیایی و پراکندگی سکونتگاهها، بیش از مناطق شهری متراکم به یک شبکه توزیع منظم و پایدار نیاز دارد. دسترسی آسان مردم به نان، موضوعی است که مستقیماً با کیفیت زندگی و احساس امنیت اقتصادی خانوارها ارتباط پیدا میکند.
از سوی دیگر، استفاده از ظرفیت نانهای صنعتی و مجتمعهای نان میتواند بخشی از راهحل باشد، اما این ظرفیت نیز باید متناسب با نیاز جمعیتی، ذائقه مردم و شرایط اقتصادی منطقه توسعه پیدا کند. هدف نباید صرفاً صنعتیسازی تولید نان باشد، بلکه باید کاهش ضایعات، افزایش کیفیت و تضمین دسترسی پایدار مردم باشد.
در نهایت، مسئله نان در مازندران را باید در سه ضلع دید: تأمین پایدار، کیفیت پایدار و نظارت پایدار. اگر آرد به موقع نرسد، نان تولید نمیشود؛ اگر کیفیت تولید مناسب نباشد، هزینه پرداختشده از سوی مردم به محصولی کمدوام تبدیل میشود و اگر نظارت مستمر نباشد، حتی بهترین سیاستهای تأمین نیز نمیتوانند رضایت مصرفکننده را تضمین کنند.
نان، محصولی است که نمیتوان درباره آن با منطق یک کالای معمولی تصمیم گرفت. این محصول مستقیماً با سفره مردم و امنیت غذایی جامعه پیوند دارد. بنابراین تأمین گندم و آرد باید با ارتقای دانش نانوایان، نوسازی تجهیزات، کاهش ضایعات، نظارت هوشمند و ایجاد آمادگی برای شرایط اضطراری همراه شود.
تأمین آرد، نقطه آغاز این زنجیره است، نه پایان آن. هدف نهایی باید رسیدن نانی باشد که همواره در دسترس مردم باشد، کیفیت قابل قبول داشته باشد و سهم ضایعات آن در سفره خانوار به حداقل برسد. اگر این زنجیره از مزرعه تا نانوایی درست مدیریت شود، امنیت غذایی دیگر فقط به معنای «داشتن گندم و آرد» نخواهد بود؛ بلکه به معنای اطمینان مردم از کیفیت نانی خواهد بود که هر روز بر سر سفره میگذارند.
- نویسنده : سمانه اسلامی
