آببندان ۴۰ هکتاری روستای آغوزبن بابل، این روزها بیش از آنکه تصویری از یک منبع ذخیره آب کشاورزی باشد، به فرشی بنفشرنگ از گلهای سنبل آبی شباهت دارد؛ منظرهای که شاید برای گردشگران جذاب باشد، اما برای کشاورزان و کارشناسان محیطزیست، نشانه یک بحران رو به گسترش است.
کارشناسان معتقدند با پایان فصل آبیاری شالیزارها و کاهش سطح آب، مردادماه بهترین زمان برای لایروبی اصولی و حذف کامل این گیاه مهاجم است؛ فرصتی که اگر از دست برود، با آغاز بارندگیهای پاییزی و افزایش حجم آب، عملیات پاکسازی دشوارتر و هزینهبرتر خواهد شد
سنبل آبی با گلهای بنفش و صورتی خود، هر ساله نگاه بسیاری از گردشگران و فعالان فضای مجازی را به خود جلب میکند، اما همین زیبایی، چهره واقعی یکی از خطرناکترین گونههای مهاجم جهان را پنهان کرده است.
این گیاه با سرعتی خیرهکننده تکثیر میشود و در مدت کوتاهی میتواند سطح وسیعی از آب را بپوشاند. پوشش متراکم سنبل آبی مانع نفوذ نور و اکسیژن به آب شده، حیات آبزیان را تهدید میکند، ظرفیت ذخیره آب را کاهش میدهد و کارکرد اصلی آببندانها در تأمین آب کشاورزی را مختل میسازد.
آببندان آغوزبن که آب مورد نیاز حدود ۴۰۰ هکتار از شالیزارهای منطقه را تأمین میکند، سالهاست با معضل سنبل آبی دستوپنجه نرم میکند. به گفته اهالی، طی سالهای گذشته تلاشهایی برای پاکسازی انجام شده، اما به دلیل اجرای غیراصولی و معدومنشدن کامل گیاه، این اقدامات نتیجه ماندگاری نداشته است.
فعالان محیطزیست تأکید میکنند لایروبی بدون جمعآوری و نابودی کامل بقایای گیاه، نه تنها مشکل را حل نمیکند، بلکه زمینه تکثیر دوباره آن را فراهم خواهد کرد.
نگرانی کارشناسان تنها به آببندان آغوزبن محدود نمیشود. سنبل آبی از محدوده این آببندان فراتر رفته و از طریق رودخانهها و مسیرهای آبی به سایر نقاط استان نیز راه یافته است. ادامه این روند میتواند صدها آببندان مازندران را در معرض تهدید قرار دهد.
استان مازندران با حدود ۸۰۰ آببندان و ظرفیت ذخیره صدها میلیون مترمکعب آب، بخش مهمی از امنیت آبی کشاورزی شمال کشور را تأمین میکند. هرگونه اختلال در عملکرد این مخازن، مستقیماً بر تولید برنج و معیشت هزاران شالیکار اثر خواهد گذاشت.
کارشناسان علاوه بر اجرای عملیات فنی لایروبی، بر نقش آگاهیبخشی عمومی نیز تأکید دارند. آنان معتقدند انتشار تصاویر زیبای سنبل آبی در فضای مجازی و تبدیل این آببندان به مقصد گردشگری، ناخواسته به جابهجایی بذر و گسترش این گونه مهاجم کمک میکند.
از سوی دیگر، خرید و نگهداری سنبل آبی به عنوان گیاه زینتی نیز یکی از عوامل گسترش آن در منابع آبی کشور عنوان میشود؛ موضوعی که نیازمند نظارت و فرهنگسازی بیشتر است.
کارشناسان محیطزیست میگویند روزهای باقیمانده از مرداد، فرصتی تعیینکننده برای مهار «شیطان آبی» است. اگر عملیات لایروبی و پاکسازی بهصورت اصولی و با مدیریت واحد انجام شود، میتوان از گسترش بیشتر این گونه مهاجم جلوگیری کرد؛ اما هرگونه تعلل، به معنای افزایش هزینههای زیستمحیطی، تهدید منابع آب کشاورزی و دشوارتر شدن مهار این بحران در سالهای آینده خواهد بود.
اکنون، آنچه بیش از هر زمان دیگری اهمیت دارد، اقدام بهموقع و هماهنگ برای نجات آببندانهایی است که قرنها نقش ستون فقرات کشاورزی شمال کشور را بر عهده داشتهاند؛ اقدامی که شاید بتوان آن را آغاز پایان «شیطان آبی» در مازندران دانست.
- نویسنده : سمانه اسلامی
